Karadeniz’e özgü ‘kokulu üzüm’, çekirdeksiz üzüm haline getirilecek

SAMSUN – Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğr. Üyesi Doç. Dr. Bülent Köse tarafından yürütülen proje ile hastalıklara dayanıklı, üzerinde tarım ilacı kalıntısı olmayan, çekirdeksiz üzümler geliştirilecek. Karadeniz’e özgü ‘kokulu üzüm’ de çekirdeksiz üzüm haline getirilerek ticarileştirilecek.

OMÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Bağ Yetiştiriciliği ve Islahı Anabilim Dalı Öğr. Üyesi Doç. Dr. Bülent Köse’den alınan bilgilere göre; ‘mildiyö’ ve ‘külleme’ bağcılıkta ekonomik kayıplara yol açan en önemli iki hastalık olarak ön plana çıkıyor. Bu hastalıklar Türkiye’nin hemen her bağ bölgesinde sıklıkla görülüyor. Bu hastalıklarla mücadelede en yaygın yöntem ilaçlama olarak gösteriliyor. İlaçlama sıklığının artması beraberinde kalıntı problemlerini ve ilerleyen dönemlerde kanser vakalarında artışı getiriyor. Tarım ilaçlarının kullanımı insan ve çevre sağlığını tehdit ediyor. İlaç masraflarının yüksek olması, üreticinin maliyet yükünü artıyor. Zaman zaman yurtdışına ihraç edilen tarım ürünlerinde kabul edilebilir seviyenin üzerinde tarımsal ilaç kalıntısı çıkması durumunda Türkiye’nin imajı kötü etkilendiği gibi, o ülke pazarına uzun süre ürün gönderilememe tehlikesi yaşanıyor. Bu tip sorunların yaşanmaması için proje yürüten Doç. Dr. Bülent Köse, TÜBİTAK destekli projesinde hem ilaç kalıntıları olmayan hem de hastalığa dayanıklı çekirdeksiz üzümler geliştirecek.

“Çocuklarımızın severek tükettiği bu ürünlerde zirai ilaç kalıntısı olmasını istemiyoruz”

“Külleme ve Mildiyö Hastalıklarına Dayanıklı, Çekirdeksiz Üzüm Geliştirme Projesi” hakkında bilgi veren Doç. Dr. Bülent Köse, “Projemizin asıl amacı özellikle külleme, mildiyö hastalıklarına dayanıklı ve çekirdeksiz özellikli üzüm çeşitlerinin geliştirme projesidir. Bu bağlamda biz Karadeniz Bölgesinde yetişen ve yöre halkınca sevilen, kokulu üzümlerden daha önceden tescil ettirdiğimiz 2 çeşidi ana ebeveyn olarak kullanıyoruz. Kokulu üzümler yapısı gereği mantari hastalıklara son derece dayanıklı. Bu yüzden Karadeniz Bölgesi sahil kuşağında ilaçlamaya gerek kalmadan rahatça yetişiyor. Ancak sofralık üzümlere göre yeme kalitesi oldukça düşük. Biz bu kokulu üzümleri ülkemizin milli çekirdeksiz çeşidi olan ‘sultani çekirdeksiz’, Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilmiş olan ‘Tekirdağ çekirdeksizi’ ve uluslararası kaliteli bir çeşit olan ‘crimson seedless’ çeşitleri ile melezliyoruz. Melezleme ile elde edilen üzüm çekirdekleri çimlendiriliyor. Elde edilen melez bitkilerde daha sonra mantari hastalık gelişimini kontrol ediyoruz. Bitkilere külleme ve mildiyö etmenlerini bulaştırıyoruz. Hastalık gelişmeyen ya da zayıf gelişenleri biz dayanıklı ya da tolerant olarak kabul ediyoruz. Hassas olanları elemine ediyoruz. Hastalıklara dayanıklı olarak tespit edilen genotiplerde DNA izolasyonu yapılarak, biyoteknolojik yöntemlerle markörle tarayarak henüz daha meyvelerini görmeden yaprağından bunların çekirdekli ya da çekirdeksiz olma durumuna belirleyebiliyoruz. Sonraki aşamada da bunların meyve özellikleri incelenecek ve ticari değer taşıyan adaylarda tescil çalışması başlatılacak. Hepimiz malumu üzerine tarım sektöründe tarım ilacı kullanımı çok yaygındır. Kullanmadığımız takdirde ürün alma şansı oldukça zordur. Külleme ve mildiyö hastalığı, bağcılıkta 2 önemli hastalık söz konusudur. Bu hastalıklara karşı biz ilaçlama yapmadığımız takdirde ürün almamız çok zordur. Özellikle gelişim yaşındaki çocuklar ve insan sağlığı yönünden daha az riskli olan ve sağlıklı üzümler elde edebilmek için bu projeyi önerdik” dedi.

‘Kokulu üzüm’ çekirdeksiz olacak

Proje kapsamında kokulu üzümleri çekirdeksiz üzüm haline getireceklerini belirten Doç. Dr. Bülent Köse, “Projenin ana ürünü olan ‘kokulu üzüm’ Karadeniz Bölgesi sahil kesiminde yaygın olarak yetişmektedir. Nemli ve yüksek iklim şartlarına bağlı olmasına rağmen bu bölge mantar hastalıklarına karşı oldukça dayanıklıdır. Bu sebeple biz kokulu üzümleri çekirdeksiz üzüm çeşitleriyle melezleyerek daha iyi tüketilebilir, ticari değeri yüksek çeşit elde etmek istiyoruz. Çocuklar çekirdeksiz çeşitleri çok seviyor. Onların severek tükettiği bu ürünlerde biz zirai ilaç kalıntısı olmasını istemiyoruz” diye konuştu.

Üzümün başkenti olarak bilinen Alaşehir’de zeytin üretimi her geçen yıl artıyor. Dünyaca ünlü Sultaniye üzüme alternatif ürün arayışı içinde olan Alaşehirli çiftçiler, son yıllarda zeytin üretimine yöneldi. Üzüme göre işçilik, zirai ilaç ve gübre gibi girdi maliyetlerinin daha düşük olması çiftçileri zeytine yönlendirdi. Maliyetlerin daha düşük olması nedeniyle hızla artan zeytin üretimi alanı 80 bin dekara ulaştı.

‘Tarımsal alanların her noktasında boş yer kalmasın’ parolasıyla çalışmalarını sürdürdüklerini belirten Alaşehir Ziraat Odası Danışmanı Ziraat Mühendisi Dündar Yalçın, “Alaşehir, Sultaniye üzümün en çok üretiminin yapıldığı yerlerden biri. Üzüm ihracatında tek başına Manisa’nın yüzde 40’nı karşılayabilmektedir. Ancak son yıllarda üzüm üretiminde maliyetler çok arttı. Bölgemizde üzüme alternatif olarak, zeytin üretimi de hızla artmaya başladı. 80 bin dekarı aşan zeytin alanımız oluştu. Bu zeytinler hem sofralık hem de yağlık olarak tarım gelirlerimize katkı sağlıyor. Zeytinciliğin Alaşehir’de gelişmiş olması, tarıma katkı sağlaması ve ek gelir olması, bizi sevindiriyor. Her sene zeytin dikim alanlarımız yüzde 10 civarında artış gösterirken, bu yıl bu rakam daha da artacaktır” dedi.

Gemlik Trilye zeytin fidanının Alaşehir’e çok iyi uyum sağladığını, 800 rakımda bile güzel sonuçlar alınabildiğini belirten Yalçın, bu çeşitle beraber, dölleyici aynı zamanda yemeklik çeşit olan ‘Domat’, ‘Kalamata’ cinsi gibi zeytin fidanlarına da talep çok fazla olduğunu kaydetti.

Bu yıl dünya çapında yaşanan ‘Mildiyö’ hastalığının Alaşehir’de de üzüm bağlarını olumsuz yönde etkilediğine dikkati çeken Yalçın, “Birçok üreticimizin bağında yüzde 100’lere varan zarar meydana geldi. Dünya çapında yaşanan iklim değişikliği, bölgemizde yaşanan yer altı sularındaki bor miktarının artması, bağların bakımındaki zorluk ve maliyetlerinin artması, üzüm üreticilerini daha az maliyetli olan zeytin üretimine yönlendirdi. Özellikle bu yıl zeytin yağı fiyatlarının artması, zeytinin dane olarak yüksek fiyatlara satılması, zeytinin borlu suları sevmesi nedeniyle çiftçiler üzüm bağlarını sökerek, zeytin dikmeye başladı. Kurum olarak güvenli ve daha ekonomik zeytin fidanı temin ederek, çiftçilerimize destek oluyoruz. Bu yıl güvenli ve sağlıklı yaklaşık 80 bin zeytin fidanını üreticilerimize ulaştırdık” dedi.

Avrupa ve ABD’den talepler arttı

Son yıllarda bağcılıkta işçilik, gübre, zirai ilaç maliyetlerinin çok yükselmesinden dolayı zeytine doğru bir yönelim olduğunu ifade eden Yalçın, “Özellikle Gemlik, Trilye olarak hitap ettiğimiz çeşit öne çıktı. Gemlik çeşidimiz hem yağlık, hem de sofralık çeşit olmasından dolayı özellikle son yıllarda Avrupa ve Amerika’daki taleplerin yüksek seviyelerde olmasından dolayı ilaç, gübre, işçi maliyetlerinin yüksek olmasından dolayı bir nebzede üretici sağlıklı, rahat yapmak için zeytine yönelmiş. Son yıllarda kurumumuz öncülüğünde 1 ve 2 yaşında sağlıklı ve güvenli Gemlik türü zeytin fidanlarını üreticilerimize sunduk. 2024 sezonu için totalde 80 bin adet fidanı üreticilerimize temin ettik. Hem sofralık ve hem yağda üretici kazancı gördüğü zaman biraz da rahatımızı düşündüğümüz için bu yönde zeytine kayma oldu. Bu da devam edecektir. Ziraat odası olarak üretici ve tarım alanları olarak bir parolamız var ‘Birim alandan daha çok kazanmak ve boş yer kalmasın’ parolasıyla bu yola çıktık. Alaşehir’de zeytin alanı her yıl varlığının yüzde 10 artarak devam etmektedir” şeklinde konuştu.

Alaşehirli çiftçi Rasim Bahçalı ise “Üzüm bağına göre zeytinde işçilik ve ürün maliyeti daha az. Bu yüzden bazı üreticilerimiz bağları sökerek, yerine fidanları dikiyor. Bağların bakımları ve masrafları, işçiliği maliyetli geldiğinden bağları kazıp, yerine sofralık ve yağlık zeytin dikiyoruz” diye konuştu. – MANİSA

TARİŞ Üzüm Birliği Başkanı Ferhat Şen, yönetim kurulu üyeleri Ali Rıza Onur, Selim Ünlükoç, İbrahim Balık, Hasan Ata, Mehmet Bozan, Ayhan Aslantaş ve Halil Güvendiren’den oluşan ekibi iftar yemeğinde basın çalışanlarıyla buluştu.

TARİŞ Üzüm Birliği Başkanı Ferhat Şen yaptığı açıklamada, “İki ay önce bir görev değişimi oldu. Bu iki aylık dönemde neler yaptığımızı değerlendirmek istedik. Bundan böyle kurumun şeffaflığı ve ortaklarımızın bilgilendirilmesi amacıyla belirli aralıklarla bir araya geleceğiz. 100 yıllık bir kurum olan TARİŞ Üzüm Birliği 13 kooperatif, 9 bin ortaktan oluşmaktadır. Bünyemizde kuru üzüm işletmesi, sirke fabrikası, alkol fabrikası, pekmez fabrikası, kolonya fabrikamız ve Tarpaz bulunmaktadır.” dedi.

Göreve başladıkları günden bu yana geçen 2 aylık süreçte yaptıkları çalışmaları değerlendiren Ferhat Şen, “Kurum istenilen mali düzeyde değil. Rakiplerimiz büyürken biz kurum olarak küçülmüşüz. Japonya’da tarım fuarına katıldık burada birliğimizin marka değerinin ve imajının yüksek olduğunu gözlemledik. Biz yönetim olarak borç edebiyatı yapmayacağız ilave yatırımlarla borçlarımızı ödeyeceğiz. Hedefimiz kurumsal yapımızı güçlendirmek ve sürdürmek” diye konuştu.

Üzüm işletmesinin kapasitesi artırılacak

Entegre Üzüm İşletmesinin üretim kapasitesini 40 bin tondan 80 bin tona çıkaracaklarını söyleyen Şen, “Üzüm İşletmemizin üretim kapasitesini iki katına çıkaracağız. Çalışmalarımız başladı. Önümüzdeki Ağustos ayına yetiştireceğiz. Ülke Pazar payının yüzde 50’sini elimizde bulundurduğumuz Sirke İşletmemizde ilave 10 milyon litrelik ilave yatırımla kapasite artırımına gideceğiz. Entegre Üzüm İşletmesi ve Sirke İşletmesindeki tadilat ve yatırımlar için 200 milyon TL harcayacağız” şeklinde konuştu.

Kendilerinin göreve gelmeden önce birliğin 8 bin ton kuru üzüm aldığını ifade eden Şen, “Göreve geldikten bu yana 5 bin ton daha üzüm alımı gerçekleştirdik. Alkolde mevcut distribütör ile anlaşmanın feshini istedik. Yeni dağıtım anlaşmasıyla pazar payını yüzde 50’ye çıkararak marka yapacağız.” dedi.

Manisa’da 14 dekarlık bir araziye sahip olduklarını hatırlatan Başkan Şen, “Manisa Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Cengiz Ergün’le görüşerek sorunları aştık. Alsancak’taki arazimizle ilgili hukuki sorunları gidereceğiz. Alaşehir İstasyon mahallemizdeki eski depomuzu da değerlendireceğiz. Sirke fabrikası için eski yönetime çok teşekkür ediyorum. Çok iyi bir strateji izlemişler. Şu anda TARİŞ sirke pazarının yüzde 50’sine sahip. Talepleri karşılayamıyoruz. Buda bizim yeni yatırımlar yapmamız gerektiğini gösterdi. Burada da 10 milyon litrelik yeni yatırım planlaması yaptık. Bunun için kamu ve özel bankalarla görüştük hepsinden destek aldık.” dedi.

TARPAZ’ın satış ağını büyüterek finansal gücünü artırmayı hedeflediklerini de vurgulayan Başkan Şen, bunu sağladıktan sonra halka arz için çalışacaklarını ifade etti.

Fiyat açıklaması 1 Ağustos’ta yapılacak

Üzüm avans alım fiyatlarını 1 Ağustos’ta açıklayacaklarına dikkat çeken Başkan Şen, “Nisan, mayıs aylarında arazilerde rekolte çalışması yapacağız. Ortaklarımızı yaş veya kuru olarak ayrı kategoride üzüm yetiştirmeye yönlendireceğiz. Üzüm alımlarında TMO ile ortak çalışmayı planlıyoruz. Belki süreç TMO’nun ihracatçı kurum oluşmasıyla sonuçlanacak.” dedi.

Üzüm alımlarında çuvaldan kasaya (box) döneceklerini ifade eden Başkan Şen, “Kasaları (box) birlik olarak kendimiz üreteceğiz. Üzümleri randevulu şekilde alacağız ve üzüm teslim edecek üreticilerimiz kuyruklarda beklemeyecek. Ne kadar üzüm alacağımızın planlamasını da yapacağız” şeklinde konuştu.

“Kendi elektriğimizi kendimiz üreteceğiz”

Stok maliyetinin birliği zorladığına dikkat çeken Başkan Şen, “İşletmemizin en büyük gideri elektrik. Bunu karşılayabilmek için, kendi elektriğimizi kendimiz üreteceğiz. Üzüm İşletmemizin çatışında test çalışmalarımız sürüyor. Çatılarımız olmazsa, arazi kiralayıp, güneş paneli kurarak kendi enerjimizi sağlayacağız. Çoğu depolarımızı yenileyerek üzüm alımı yapılmasını sağlayacağız.” dedi.

Faizsiz mazot indirimi

Ortakların akaryakıt maliyetini düşürmek ve kolaylık sağlamak adına firmalar ve bankalarla yaptıkları anlaşma ile ortaklara 5 ay vadeli faizsiz akaryakıt alma imkanı sağladıklarını ifade eden Başkan Şen, bankalar nezdinde TARİŞ’in itibarlı bir konumda olduğuna dikkat çekti. Şen, “TARİŞ bir marka olarak dünya çapında çok iyi tanınıyor. Bize düşen burada kurumsal bir yapı oluşturarak ileride arkadan gelecek nesle bırakabileceğimiz en büyük hediye bu olacak.” diye konuştu.

Ortaklara 5 TL fark verilecek

Başkan Şen açıklamasını şöyle tamamladı: “Seçim öncesi ortaklarımıza verdiğiniz kilo başı 5 TL sözümüzü tutacağız ve verdiğimiz sözü yerine getirerek, ortaklarımıza kilo başına 5 TL ödeyeceğiz. Ödemeleri haziran ayının ilk haftası kurban bayramından önce yapacağız.” – MANİSA

Alaşehir’de Cumhuriyet döneminde ilk kez üst üste üç dönem belediye başkanlığını kazanıp, sürdüren Kadir Daş, 1999 yılında kazandığı belediye başkanlığı ile özellikle çekirdeksiz Sultaniye üzümünün dünya çapında tanınmasının ilk adımlarının atılmasını sağlayarak, üzüm ihracatının yapıldığı üzüm işletmelerinin Alaşehir’de kurulmasını sağladı. Görev yaptığı dönemde Alaşehir’in ekonomik yapısının değişmesini sağlayıp, adeta Alaşehir’in geleceğini şekillendiren Kadir Daş, yaptığı çalışmalarla kendi döneminin tarihini de yazmış oldu. 1999 yılında yapılan üzüm işletmeleri sayesinde, bölgede işletme sayısı 106’lara ulaşmış ve bugün itibariyle Çekirdeksiz Sultaniye üzüm iç piyasada Türkiye’nin her yerine ulaşırken, Alaşehir’de kurulan Gümrük Müdürlüğü kanalıyla dünya çapında 86 ülkeye ihracat yapılabilir hale geldi.

Siyaseti bırakması nedeniyle bir açıklama yapan Kadir Daş, kendi döneminde Alaşehir için bir tarih yazdığını belirterek, “1999 yılında göreve geldiğimizde adeta bir köyü andıran Alaşehir’i görsel ve ekonomik olarak büyük bir gelişme ile Alaşehir’in geleceğini değiştirdik. Göreve geldiğimizde üç ilkel tuğla fabrikası ve bir genelev binasının dışında bir yapı olmayan, köy görünümündeki Alaşehir’i modern mezbahaya, ruhsatı olmayan Sarıkız Maden Suyu fabrikasını İtalya’dan getirdiğimiz makinelerle modern bir maden suyu fabrikasına dönüştürdük. Kum elek tesislerini kurduk. 20 bin metrekare alan üzerine parke taş ve asfalt şantiyesi kurduk. Gençler için olimpik yüzme havuzları, tabanca atış poligonu, göreve geldiğimizde sadece Çamlık ve Aziz’in Çay Bahçesi’ne mahkum olan Alaşehirlilere bir çok sosyal tesis kazandırdık. Alaşehir belediye başkanının oturduğu, çöp alanı görünümündeki yere Barış Manço Parkı, halı saha ve belediye misafirhanesi yaptık. Üzüm Sulama Birlik Başkanı olarak, içerisinde yaprak ve toprak analizi yapılan laboratuvar, Alaşehir’de ilk defa doktoru hemşiresi ve ambulansıyla birlikte hizmet veren Sağlık Ocağı’nın bulunduğu Alaşehir Belediyesi Sağlık Ocağı bulunan 4 katlı Üzüm Sulama Birliği binasını yaptık. Yeni mezarlık oluşturuldu ve bunun içerisinde Türkiye’de ilk defa şehitlik mezarlığının yanında gaziler içinde mezarlık alanı ayırdık. 65 yaş üzeri kimsesizler, şehit aileleri ve gazi ailelerinden içme suyu parası almadık. Halen hizmet veren Tapu Müdürlüğünün içinde hizmet verdiği binayı yaptık. Ölümlü kazaların çok olduğu Baklacı Mahallesi yolunu genişlettik. Yeni Mahalle – Çataltepe yolunu bölünmüş yol yaptık. Çocukların amcası, gençlerin, bacıların abisi, kardeşi, büyüklerin de oğlum diyebildiği bir belediye başkanı olmak için çalıştık. Bana bu imkanı veren 1800’lü yıllardan beri belediye ile yönetilen Alaşehir halkı, üç defa güvenip, itimat ederek, belediye başkanı seçtikleri için hepsine ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Çocuklarıma bırakabileceğim en büyük servet Alaşehirlilerin bana verdiği sevgidir. O günkü samimi ülkücü yol arkadaşlarıma teşekkür ediyorum. Bu tarihi onlarla beraber yazdık ve Başbuğ Alparslan Türkeş’in ülkücüsü olarak, bunu bir yaşam biçimi olarak ömrümün sonuna kadar şerefle taşıyacağım. Ömrümün sonuna kadar da taşıyacağımdan dolayı çok mutluyum şeref duyuyorum. Bu günden itibaren aktif siyasi hayatımı sona erdiriyorum. İYİ Parti üyesi sade bir vatandaş olarak hayatımı sürdüreceğim. Önümüzde yapılacak belediye başkanlığı seçimlerinin ilçemize, ülkemize hayırlar getirmesini temenni ediyorum. Aday olan tüm arkadaşlarıma, muhtar adaylarımıza başarılar diliyorum.” dedi. – MANİSA