Türkiye genelinde tarımsal sulama için kullanılan elektriğin yaklaşık yarısı, Dicle Elektrik’in sorumluluk sahasına tüketiliyor. Bölgede elektrik tüketiminin en yüksek olduğu yer ise Şanlıurfa olarak kaydediliyor. Dicle Elektrik tarafından yapılan ölçümlere göre, Şanlıurfa’daki tarımsal alanlarda 1 Nisan’da günlük 11 milyon 505 kWh elektrik tüketilirken, Nisan ayı sonunda bu rakam yaklaşık üç katına çıkarak 30 milyon 743 kWh’ye ulaştı. Ayrıca, 2023 yılının Nisan ayında tarımsal alanlardaki toplam elektrik tüketimi 506 milyon 83 bin kWh iken, bu yıl aynı dönemde yüzde 30’dan fazla bir artışla 694 milyon 911 bin kWh olarak gerçekleşti.

351 adet kayıt dışı trafo tespit edildi

Dağıtım bölgesindeki faaliyetlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın gözetiminde ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri ve Hizmet Kalitesi Yönetmelikleri çerçevesinde sürdüren Dicle Elektrik, abonelerine kesintisiz enerji tedarik edebilmek için çalışmalarını sürdürürken, enerji hırsızları tarafından ciddi bir şekilde engelleniyor. Şanlıurfa’da tarımsal sulama sahalarında olağanüstü boyutta artan tüketimi mercek altına alan Dicle Elektrik yetkilileri, söz konusu artışın kayıt dışı enerji kullanımından kaynakladığını duyurdu. Dicle Elektrik Şanlıurfa İl Müdürlüğüne bağlı saha ekiplerinin sadece Nisan ayında yaptığı kaçak denetimleri sonucunda 100 bin nüfuslu bir şehre yetecek güçteki 351 adet kayıt dışı trafo tespit edilmiş, el konulabilmesi için savcılığa başvuruda bulunulmuştu. Bahse konu kayıt dışı trafoların ele geçirilebilmesi için ise hukuki süreç devam ediyor.

“Bu durum ne kabul edilebilir ne de sürdürülebilir”

Dicle Elektrik yetkilileri, sahadaki yatırımların ve fiziki takibin yanı sıra teknolojik imkanları da kullanarak kayıt dışı elektrik kullanımını önleme çabalarını dile getirdi. Tarımsal sulama alanlarında bir ay içinde elektrik tüketiminin üç katına çıkmasının kayıt dışı kullanımdan kaynaklandığını belirten yetkililer, plansız ve kabul edilemez boyuttaki kayıt dışı tüketimle mücadele için ekiplerin havadan ve karadan 7/24 kaçak kontrolü yaptığını açıkladı. Yapılan açıklamada, “Kısa sürede yaşanan keskin tüketim artışlarını öngörmek zor. Bu durum, alınan tüm tedbirlere rağmen enerji dalgalanmalarına, istenmeyen arızalara ve sonuç olarak kesintilere yol açıyor. Bu durum ne kabul edilebilir ne de sürdürülebilir. Şirket olarak kaçak tüketimi önlemek ve kayıt altına almak konusunda olduğumuz kadar bu yıl gecikmiş borçlarını ödemeyenlere elektrik vermemekte kararlıyız. Bunun yanında borcunu zamanında ve düzenli ödeyenlerin mağdur olmaması için de tedarik ettiğimiz 1.000 adet jeneratörle gerekli tüm desteği sağlayacağız” ifadelerine yer verildi.

Ödenmemiş fatura tutarı 16 milyar TL

Yetkililer tarafından bölgedeki tarımsal sulama abonelerinin, uzun yıllardır biriken ve halen ödenmemiş olan 16 milyar TL tutarındaki vadesi geçmiş elektrik borcu olduğu açıklandı, toplam 17 bin 415 tarımsal sulama abonesinden 13 bininin bu borcu taşıdığı belirtildi. Özellikle Viranşehir ve Siverek’ten sonra borç miktarıyla dikkat çeken Harran ilçesinde, tarımsal sulama abonelerinin borcunun 2 milyar TL’ye ulaşmasına dikkat çekildi. Ayrıca, tarımsal sulamanın yoğun yapıldığı Demirli fiderinde kayıtlı 168 sulama trafosunun bulunduğu ve söz konusu fiderden elektrik tedarik eden abonelerin 286 milyon lira vadesi geçmiş borcu olmasına rağmen neredeyse hiç ödeme yapılmadığı tespit edildi. Yine Harran’daki Damlasu fiderinden enerji alan abonelerin 178 milyon TL’ye ulaşan elektrik borçlarına ilişkin ödeme oranının yüzde 5 olduğu tespit edildi.

Şirket yetkilileri, enerji dalgalanmalarına, arızalara ve kesintilere neden olan bu durumları önlemek için gerekli tüm adımların atılmakta olduğunu duyurdu. – ŞANLIURFA

Şirketten yapılan açıklamaya göre, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan altı ilde sürdürülebilirlik odaklı proaktif yaklaşımla elektrik dağıtımı hizmeti veren Dicle Elektrik, faaliyet gösterdiği illerde tarımsal sulama bilinçlendirme çalışmalarına katkı sunmayı sürdürüyor.

Şirketin hizmet verdiği Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt illerinde, tarımsal faaliyetler nedeniyle yer altı su kaynaklarının aşırı kullanımı ciddi bir çevresel tehdit oluşturuyor.

Türkiye’nin tarımsal üretiminde büyük bir paya sahip olan bölgede, toplam pamuk üretiminin yüzde 58’i, mısırın yüzde 25’i ve buğdayın yüzde 14’ü gerçekleştiriliyor.

-Yer altı suyu tüketimi kutuplardaki kaymayı tetikliyor

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki tarımsal sulama faaliyetlerinin sürdürülebilirliği üzerine odaklanan Dicle Elektrik, verimli sulamanın ve tarımsal kalkınmanın önemine dikkati çekmeye devam ediyor.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Dicle Elektrik Genel Müdürü Yaşar Arvas, Geophysical Research Letters dergisinde yapılan araştırmaya işaret ederek, “Son yapılan araştırmalar, aşırı yeraltı suyu tüketiminin, dünyanın coğrafi kutuplarındaki kaymayı etkileyebilecek sonuçlarının olduğunu gösteriyor. Jeofizik alanındaki bu önemli keşif, su kaynaklarımızın yönetimine dair stratejilerimizi yeniden düşünmemizi gerektiriyor.” ifadelerini kullandı.

Söz konusu araştırmanın detayları hakkında bilgi veren Arvas, “Araştırmacılar, 1993 ile 2010 yılları arasında yeraltından çekilen 2 trilyon ton suyun, yerkürenin dönüş ekseninde kaymalara neden olduğunu belirledi. Araştırmaya göre bu suyun çok önemli bir kısmı tarımsal sulama için kullanıldı ve sonrasında denizlere deşarj edildi, bu da büyük bir su kütlesinin yer değiştirmesine neden oldu. Araştırmada yer verilen ifadelere göre bu değişiklik, dünyanın dönüş ekseninde yıllık 4,36 cm hızda 64 derece doğuya bir kayma ile sonuçlandı. Söz konusu bulgular, sürdürülebilir olmayan su yönetiminin sadece yerel ve çevresel sorunları değil, aynı zamanda küresel ve jeofiziksel dengeleri de etkilediğini gösteriyor.” değerlendirmesinde bulundu.

-130 bin çiftçinin yüzde 70’i elektrikle sulama yapıyor

Dicle Elektrik’in hizmet bölgesindeki 130 bin çiftçinin yüzde 70’i tarımsal sulama için elektrikle çalışan motopomplar kullandığına dikkati çeken Arvas, “Bu yöntem, yılda ortalama 7,25 milyar kilovatsaat elektrik tüketimiyle milyarlarca metreküp değerli yeraltı suyunun çekilmesine yol açıyor. Bu miktar, Türkiye’deki tarımsal sulamada kullanılan elektriğin yaklaşık yüzde 47’sine denk geliyor ve ülke genelinde tarımsal faaliyetler için kullanılan yeraltı sularının yarısının bu bölgede tüketildiğini gösteriyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Arvas, yeraltı suyunun aşırı kullanımının toprak yapısının bozulmasına, erozyona, verimliliğin düşmesine ve çölleşmeye neden olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

“Yaklaşık 4 milyon 708 bin 730 dönümü Şanlıurfa’da, 1 milyon 428 bin 87 dönümü ise Diyarbakır’da olmak üzere bölgede toplam 7 milyon 313 bin 614 dönüm alanda sulu tarım yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda, durumun ciddiyeti daha da artıyor. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında Şanlıurfa’da 47 bin hektar, Mardin’de 26 bin hektar ve Diyarbakır’da 76 bin hektar yapımı tamamlanan sulama kanalları bu yıl işletmeye açılırsa, toplam 149 bin hektar alan yeraltı suyu kullanmadan sulanabilecek ve 1,5 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanarak ekonomiye 3,8 milyar lira katkıda bulunabilecektir. DSİ tarafından yapılan kanalların bu yıl sulamaya açılması büyük önem arz etmektedir.”

8 bin 189 kaçak trafo tespit edildi

Arvas, Dicle Elektrik’in dağıtım bölgesindeki yer altı sularının tükenmesine yol açan ve tarım arazileri için kullanılan kaçak trafolar hakkında da bilgi verdi.

Tarımsal sulama için kurulan kayıtlı 26 bin 200 elektrik trafosuna ek olarak 8 bin 189 kaçak trafo tespit edildiğini belirten Arvas, şu ifadeleri kullandı:

“Kayıt dışı trafoların, özellikle Şanlıurfa’da 5 bin 834 adetle en yüksek sayıya ulaştı. Tarımsal sulamada bu denli fazla elektrik kullanılmasının bir diğer sebebi de yeraltı sularının yıllar geçtikçe azalmaya yüz tutması ve her defasında daha derindeki suyun çekiliyor olması. Bundan 10 yıl önce 100-150 metreden su çeken çiftçi, artık yer yer 600-700 metre derine inmek zorunda. Bu da aslında bize bölgede elektrik değil, sulama sorunu olduğunu bir kez daha gösteriyor. Bilimsel araştırmaların ışığında sürdürdüğümüz tarımsal sulama kaynaklı kaçak elektrik kullanımıyla mücadelemiz de bu geniş çaplı sorunların üstesinden gelmemizde önemli bir rol oynuyor.”

Dicle Elektrik’ten yapılan açıklamaya göre, şirketin hizmet verdiği Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt’te tarımsal sulama bilinçlendirme çalışmalarına katkı sunmayı sürdürüyor.

Şirketin sorumluluk bölgesindeki 6 ilde Türkiye’nin pamuk üretiminin yüzde 58’i, mısırın yüzde 25’i ve buğdayın yüzde 14’ü üretiliyor.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Dicle Elektrik Genel Müdürü Yaşar Arvas, son yapılan araştırmaların aşırı yer altı suyu tüketiminin dünyanın coğrafi kutuplarındaki kaymayı etkileyebilecek sonuçlarının olduğunu gösterdiğini belirtti.

Jeofizik alanındaki bu keşfin su kaynaklarının yönetimine dair stratejileri yeniden düşünmelerini gerektirdiğini aktaran Arvas, şöyle devam etti:

“Araştırmacılar, 1993 ile 2010 yılları arasında yer altından çekilen 2 trilyon ton suyun yerkürenin dönüş ekseninde kaymalara neden olduğunu belirledi. Araştırmaya göre, bu suyun çok önemli bir kısmı tarımsal sulama için kullanıldı ve sonrasında denizlere deşarj edildi. Bu da büyük bir su kütlesinin yer değiştirmesine neden oldu. Araştırmada yer verilen ifadelere göre, bu değişiklik dünyanın dönüş ekseninde yıllık 4,36 santimetre hızda 64 derece doğuya bir kayma ile sonuçlandı. Söz konusu bulgular, sürdürülebilir olmayan su yönetiminin sadece yerel ve çevresel sorunları değil, aynı zamanda küresel ve jeofiziksel dengeleri de etkilediğini gösteriyor.”

“Kanalların bu yıl sulamaya açılması büyük önem arz etmektedir”

Şirketlerinin hizmet bölgesindeki tarımsal sulama faaliyetlerini değerlendiren Arvas, şunları kaydetti:

“Hizmet bölgemizde 130 bin çiftçiden yüzde 70’i tarımsal sulama için elektrikle çalışan motopomplar kullanıyor. Bu yöntem yılda ortalama 7,25 milyar kilovatsaat elektrik tüketimiyle milyarlarca metreküp değerli yer altı suyunun çekilmesine yol açıyor. Bu miktar, Türkiye’deki tarımsal sulamada kullanılan elektriğin yaklaşık yüzde 47’sine denk geliyor. Yer altı sularının kullanımındaki aşırılık toprak yapısının bozulmasına, erozyona, verimliliğin düşmesine ve çölleşmeye neden oluyor. Şanlıurfa ve Diyarbakır’da toplam 7 milyon 313 bin 614 dönümde sulu tarım yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda durumun ciddiyeti daha da artıyor. Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında yapımı tamamlanan sulama kanalları bu yıl işletmeye açılırsa toplam 149 bin hektar alan yer altı suyu kullanılmadan sulanabilecek ve 1,5 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanarak ekonomiye 3,8 milyar lira katkıda bulunabilecektir. DSİ tarafından yapılan kanalların bu yıl sulamaya açılması büyük önem arz etmektedir. “

Arvas, kayıt dışı trafo kullanımına da değinerek, kayıt dışı trafonun özellikle Şanlıurfa’da en yüksek sayıya ulaştığını aktardı.

Tarımsal sulamada bu denli fazla elektrik kullanılmasının bir diğer sebebinin de yer altı sularının yıllar geçtikçe azalmaya yüz tutması ve her defasında daha derindeki suyun çekilmesi olarak değerlendiren Arvas, “Bundan 10 yıl önce 100-150 metreden su çeken çiftçi, artık yer yer 600-700 metre derine inmek zorunda. Bu da aslında bize bölgede elektrik değil, sulama sorunu olduğunu bir kez daha gösteriyor. Bilimsel araştırmaların ışığında sürdürdüğümüz tarımsal sulama kaynaklı kaçak elektrik kullanımıyla mücadelemiz de bu geniş çaplı sorunların üstesinden gelmemizde önemli bir rol oynuyor.” ifadelerini kullandı