Emir Efe BENLİOĞLU/ İSTANBUL, İSTANBUL’DA bulunan barajların ortalama doluluk oranı yüzde 61.42’ye düştü. Barajlar geçen yılın aynı dönemine göre daha dolu olsa da önceki 8 yılın ortalama doluluk değerlerinin altında kaldı. Ortalama doluluk oranı sıcak havaların etkisiyle son 14 günde ortalama yüzde 5 düştü. Barajların yağış takviyesi almaması durumunda doluluk oranındaki düşüşün daha da hızlanacağı öngörülüyor.
Hava sıcaklıklarının artmasıyla birlikte su kullanım miktarı arttı. Mevsim itibariyle yağışların azalmasının da etkisiyle İstanbul’un barajlarındaki doluluk oranı düşmeye başladı. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) tarafından yapılan ölçümlerde bugün itibariyle ortalama baraj doluluk oranları yüzde 61.42 olarak kaydedildi. 61.42’lik doluluk oranı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 39.56’lık doluluk oranına göre yaklaşık yüzde 22 daha yüksek olsa da 2015-2022 arasındaki 8 yılın aynı dönemlerindeki doluluk oranlarına göre ise yaklaşık yüzde 10 daha düşük seviyede ölçüldü. Son 10 yıl içerisindeki aynı dönemlerde en yüksek doluluk oranına 2015 yılında yüzde 80.71 ile ulaşılırken en düşük doluluk oranının kaydedildiği yıl ise yüzde 20.24 ile 2014 yılı olmuştu.
SON 14 GÜNDE DOLULUK ORANINDA HIZLI DÜŞÜŞ YAŞANIYOR
Özellikle son günlerde artan hava sıcaklıkları sebebiyle barajların doluluk oranında hızlı düşüş yaşanıyor. 9 Temmuz’da kaydedilen ortalama doluluk oranı yüzde 66.63 olurken 14 günün ardından bugünkü doluluk seviye olan yüzde 61.42’ye düşüldü. Ortalama yüzde 5’lik hızlı düşüşün sebebi son günlerde artan hava sıcaklarına bağlı su tüketiminin artması olarak gösterildi. Barajların yağış takviyesi almaması durumunda doluluk oranındaki düşüşün daha da hızlanacağı öngörülüyor.
EN DÜŞÜK ORAN EKİM, EN YÜKSEK ORAN NİSAN AYINDA GÖRÜLDÜ
Son 12 aylık dönemde barajların doluluk oranı değerlendirmesinde ise en düşük doluluk seviyesinin 2023 yılı Ekim ayında yüzde 18.59 olarak ölçüldüğü görüldü. Yıl içerisindeki en yüksek doluluk seviyesi ise ortalama yüzde 82,62 ile Nisan ayında kaydedildi. Son 12 ayın ortalama doluluk oranı ise yaklaşık yüzde 50 seviyesinde oldu. Bu oranın da Kasım ayı sonuna kadar düşüş göstereceği ve ardından döngüsel olarak tekrar artacağı değerlendiriliyor.
İSTANBUL’UN KULLANADIĞI SUYUN YÜZDE 69’U 3 BARAJDAN KARŞILANIYOR
Barajlardaki tekil su miktarının İstanbul’da kullanılan tüm su miktarına oranları da derlenen veriler içerisinde yer aldı. Buna göre İstanbul’un tüm su varlığı içerisindeki en büyük oran yüzde 30.03 ile Ömerli Barajı’na ait. Ömerli’yi yüzde 22.58 ile Terkos Barajı ve yüzde 16.20 ile Büyükçekmece Barajı takip ediyor. Bu 3 barajdaki suların, İstanbul’un tüm barajları içerisindeki oranı ise yüzde 68.81 olarak kaydedildi. İstanbul’un toplam su hacmine en az katkıyı sağlayan baraj ise yüzde 0.45 ile Istrancalar Barajı oldu.
BARAJLARDAN EN DOLUSU TERKOS, EN BOŞU ALİBEY
İstanbul’daki barajların kendi kapasitelerine göre doluluk verileri de değerlendirmeye alındı. Buna göre İstanbul’un doluluk oranı en yüksek barajı yüzde 74,25 ile Terkos Barajı olurken doluluk oranı en düşük baraj ise yüzde 30,51 ile Alibey Barajı oldu. Diğer barajlardaki doluluk oranları da şu şekilde kaydedildi;
Ömerli: Yüzde 68.07
Darlık: Yüzde 62.71
Elmalı: Yüzde 63.85
Büyükçekmece: Yüzde 58.04
Sazlıdere: Yüzde 54.53
Istrancalar: Yüzde 38.32
Kazandere: Yüzde 34.36
Pabuçdere: Yüzde 43.88
]]>
TÜRKİYE, AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE 27 ÜLKEYİ SOLLLADI
Türkiye’nin kaba doğum hızının AB üyesi 27 ülkenin kaba doğum hızlarından daha yüksek olduğu görüldü. AB üyesi 27 ülkenin kaba doğum hızları incelendiğinde, 2022 yılında en yüksek kaba doğum hızına sahip olan ülkenin binde 11,2 ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olduğu, en düşük kaba doğum hızına sahip olan ülkenin ise binde 6,7 ile İtalya olduğu kayıtlara geçti.
AVRUPADA DOĞURGANLIK EN FAZLA FRANSA EN AZ MALTA’DA
Toplam doğurganlık hızının Avrupa Birliği (AB) üye ülkeleri ortalaması, 2022 yılında 1,46 çocuk olarak kayıtlara geçti. AB üyesi 27 ülkenin toplam doğurganlık hızları incelendiğinde, 2022 yılında en yüksek toplam doğurganlık hızına sahip ülkenin 1,79 çocukla Fransa olduğu, en düşük toplam doğurganlık hızına sahip olan ülkenin ise 1,08 çocukla Malta olduğu görüldü.
Toplam doğurganlık hızı 2022 yılında binde 1,63 olan Türkiye, AB üyesi ülkeler arasında 5’inci sırada yer aldı.
Kaba doğum hızı binde 11,2 oldu Bin nüfus başına düşen canlı doğum sayısını ifade eden kaba doğum hızı, 2001 yılında binde 20,3 iken, 2023’te binde 11,2 oldu. Buna göre, 2001’de bin nüfus başına 20,3 doğum, 2023 yılında ise 11,2 doğum düştü.
DOĞURGANLIK HIZI EN YÜKSEK YAŞ 25-29 ARASI
Belli bir yaş grubunda bin kadın başına düşen ortalama canlı doğan çocuk sayısını ifade eden yaşa özel doğurganlık hızı, 2001 yılında en yüksek binde 144 ile 20-24 yaş grubunda iken 2023 yılında binde 101 ile 25-29 yaş grubunda görüldü. Bu durum, doğurganlığın kadının daha ileri yaşlarında gerçekleştiğini gösterdi.
Adölesan doğurganlık hızı, 15-19 yaş grubunda bin kadın başına düşen ortalama canlı doğan çocuk sayısını ifade ederken, 2001 yılında binde 49 olan adölesan doğurganlık hızı 2023 yılında binde 11’e geriledi. Buna göre geçen yıl 15-19 yaş grubundaki her bin kadın başına 11 doğum düştü.
AB üyesi 27 ülke arasında 2022 yılında en yüksek adölesan doğurganlık hızının olduğu ülke binde 37 ile Bulgaristan, en düşük adölesan doğurganlık hızının olduğu ülke ise binde 1 ile Danimarka olarak kayıtlara geçti. Adölesan doğurganlık hızı 2022 yılında binde 12 olan Türkiye, AB üyesi 7 ülkeyle beraber AB ortalamasının üzerinde yer aldı.
ORTALAMA ANNE OLMA YAŞI 29
Doğumlarını 2001 yılında gerçekleştiren annelerin ortalama yaşı 26,7 iken, 2023 yılında 29,2 oldu. İlk doğumunu geçen yıl gerçekleştiren annelerin ortalama yaşı ise 27 olarak belirlendi.
İlk doğumdaki ortalama anne yaşı illere göre incelendiğinde, 2023 yılında ilk doğumda ortalama anne yaşının en yüksek olduğu iller 29 ile Artvin ve Tunceli olurken, bu ili 28,6 yaşla İstanbul, 28,4 yaşla Trabzon ve Rize takip etti. İlk doğumdaki ortalama anne yaşının en düşük olduğu iller ise 24,2 ile Muş ve Ağrı oldu. Bu illeri 24,4 yaşla Şanlıurfa, 24,8 yaşla Gaziantep izledi.
]]>TÜİK, 2023 yılına ilişkin açıkladığı doğum istatistiklerine göre, 2023’te canlı doğan bebek sayısı 958 bin 408 olarak kayıtlara geçti. Geçen yıl canlı doğan bebeklerin yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kız oldu. Bu sayı 2022’de 1 milyon 35 bin 795 olarak kayıtlara geçmişti.
EN YÜKSEK DOĞURGANLIK HIZI ŞANLIURFA’DA
Bir kadının doğurgan olduğu dönem (15-49 yaş grubu) boyunca doğurabileceği ortalama çocuk sayısını ifade eden “toplam doğurganlık hızı” 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2023 yılında 1,51 çocuk olarak gerçekleşti.
Bir kadının doğurgan olduğu dönem boyunca doğurabileceği ortalama çocuk sayısı 2023 yılında 1,51 oldu. Bu durum, doğurganlığın nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,10’un altında kaldığını gösterdi. Buna göre, geçen yıl en yüksek toplam doğurganlık hızı 3,27 çocukla Şanlıurfa’da kaydedildi. Bu ili 2,72 çocukla Şırnak, 2,40 çocukla Mardin izledi. Toplam doğurganlık hızının en düşük olduğu il ise 1,13 çocukla Bartın oldu. Bartın’ı, 1,14 çocuk ile Zonguldak ve Karabük, 1,16 çocuk ile Kütahya izledi.
KABA DOĞUM HIZININ EN YÜKSEK OLDUĞU İL ŞANLIURFA
Bin nüfus başına düşen canlı doğum sayısını olan kaba doğum hızı 2001 yılında binde 20,3 iken 2023 yılında binde 11,2 oldu. Diğer bir ifade ile 2001 yılında bin nüfus başına 20,3 doğum düşerken, 2023 yılında 11,2 doğum düştü. Kaba doğum hızı illere göre incelendiğinde, 2023 yılında kaba doğum hızının en yüksek olduğu il binde 24,8 ile Şanlıurfa oldu. Bu ili binde 22,0 ile Şırnak, binde 19,3 ile Mardin izledi.
TÜRKİYE’NİN KABA DOĞUM HIZI 27 AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKESİNDEN DAHA YÜKSEK
Türkiye’nin kaba doğum hızının Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin kaba doğum hızlarından daha yüksek olduğu görüldü. Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin kaba doğum hızları incelendiğinde, 2022 yılında en yüksek kaba doğum hızına sahip olan ülkenin binde 11,2 ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olduğu, en düşük kaba doğum hızına sahip olan ülkenin ise binde 6,7 ile İtalya olduğu görüldü.
İLK DOĞUMDAKİ ANNE YAŞININ EN DÜŞÜK OLDUĞU İL MUŞ OLDU
Doğumlarını 2001 yılında gerçekleştiren annelerin ortalama yaşı 26,7 iken 2023 yılında 29,2 oldu. İlk doğumunu 2023 yılında gerçekleştiren annelerin ortalama yaşı ise 27,0 oldu. İlk doğumdaki ortalama anne yaşının en yüksek olduğu il 29,0 ile Artvin ve Tunceli oldu. İlk doğumdaki ortalama anne yaşı illere göre incelendiğinde, 2023 yılında ilk doğumda ortalama anne yaşının en yüksek olduğu il 29,0 ile Artvin ve Tunceli oldu. Bu illeri 28,6 yaş ile İstanbul, 28,4 yaş ile Trabzon ve Rize izledi. İlk doğumdaki ortalama anne yaşının en düşük olduğu il ise 24,2 ile Muş ve Ağrı oldu. Bu illeri 24,4 yaş ile Şanlıurfa, 24,8 yaş ile Gaziantep izledi.
ERKEN YAŞTA EVLİLİKLER AZALDI
15-19 yaş grubunda bin kadın başına düşen ortalama canlı doğan çocuk sayısını ifade eden Adölesan doğurganlık 2001 yılında binde 49 iken 2023 yılında binde 11’e düştü. Diğer bir ifadeyle, 2023 yılında 15-19 yaş grubundaki her bin kadın başına 11 doğum düştü.
ADÖLESAN DOĞURGANLIK HIZNIN AB ÜYE ÜLKELERİ ORTALAMASI BİNDE 7 OLDU
Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin adölesan doğurganlık hızları incelendiğinde, 2022 yılında en yüksek adölesan doğurganlık hızının olduğu ülke binde 37 ile Bulgaristan, en düşük adölesan dönemindeki doğurganlık hızının olduğu ülke ise binde 1 ile Danimarka oldu. Adölesan doğurganlık hızı 2022 yılında binde 12 olan Türkiye, Avrupa Birliği üyesi 7 ülke ile beraber Avrupa Birliği ortalamasının üzerinde yer aldı.
DOĞUMLARIN YÜZDE 3,3’Ü ÇOĞUL DOĞUM…
Doğumların 2023 yılında yüzde 3,3’ü çoğul doğum olarak gerçekleşirken, bu doğumların yüzde 95,6’sı ikiz, yüzde 4,2’si üçüz ve yüzde 0,2’si dördüz ve daha fazla bebek olarak gerçekleşti.
DOĞUMLARIN YÜZDE 40,6’SI ANNENİN İLK DOĞUMU…
Doğum sırasına göre doğumlar incelendiğinde, 2023 yılında doğumların yüzde 40,6’sının ilk, yüzde 30,4’ünün ikinci, yüzde 16,5’inin üçüncü, yüzde 11,9’unun ise dördüncü ve üzeri doğum olarak gerçekleştiği görüldü.
]]>Rapora göre Türkiye, hava kirliliği sıralamasında 44’üncü sıraya yükselirken, Türkiye’de havası en kirli kentler Iğdır ve Osmaniye oldu.
İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir tarafından yıllık yayımlanan rapor, metreküp başına düşen ince parçacıklı madde (PM 2.5) yoğunluğu ölçümlerini esas alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen hava kirliliği eşik değerlerini kullananan rapora göre dünya çapında sadece 7 ülke geçen sene bu eşik değerlerinin altında temiz hava soludu. Bu ülkeler Avustralya, Estonya, Finlandiya, Grenada, İzlanda, Mauritius ve Yeni Zelanda olarak sıralanıyor.
7 bin 812 kentte yaklaşık 30 bin hava kalitesi izleme istasyonundan alınan verilerle oluşturulan rapora göre havası en kirli ülkeler arasında ilk sıradaki Bangladeş, 2023 yılı boyunca WHO PM 2.5 kılavuz değerinin 15 katı kadar kirli hava soludu.
Onu Pakistan (WHO kılavuz değerinin 14 katı), Hindistan (10 katı), Tacikistan (9 katı) ve Burkino Faso (9 katı) izledi.
WHO standartlarına göre bir bölgede temiz hava solunabilmesi için PM2.5 değerinin en fazla 5 µg/m3 olması gerekiyor. Rapora göre 134 ülke ve bölgenin 124’ü bu değerin üzerinde kirli hava soluyor.
Türkiye’deki 213 istasyondan sadece biri ‘temiz hava’ soludu
Rapora göre Türkiye’nin 2023 boyunca PM 2.5 ortalaması 20,3 ile WHO kılavuz değerinin yaklaşık 4 katıydı.
Türkiye’de hava kirliliğinin en yoğun ölçüldüğü kent yine Iğdır oldu. Iğdır’ın PM2.5 ortalaması 47,2 olarak ölçüldü.
Iğdır’da Ocak ayında PM 2.5 kirliliği 117,2 ile dünyanın en kirli havasını soluyan kentlerin ortalama değerine yaklaştı.
Uzun yıllar kömür, odun gibi katı yakıtlarla ısınan Iğdırlılar, hava kirliliğinin çözümü için umutlarını doğalgaza bağlamıştı. Şehir, 2017’de doğalgaza kavuştu.
Ancak doğalgaz da sorunu çözemedi, şehir havası en kirli kentler arasında olmaya devam etti.
Raporda Türkiye’nin Avrupa bölgesinde incelenmesinin sonucu olarak Iğdır, Avrupa’nın havası en kirli kenti oldu.
Türkiye’nin havası en kirli ikinci şehri Osmaniye’de PM 2.5 yıl boyunca ortalama 38,5 olarak ölçüldü.
Onu, Sakarya Organize Sanayi Bölgesinde (OSB) PM 2.5 ortalamasının 37,3 olduğu Hendek izledi. Osmaniye ve Hendek Avurpa’nın havasi en kirli üçüncü ve dördüncü kentleri oldu.
Havası en kirli başkentler arasında Ankara dünya genelinde76’ıncı sırada yer aldı. Ankara’nın geçen yıl ortalama PM 2.5 değeri 11,6 olarak ölçüldü.
Rapora göre yol boyu PM 2.5 ortalaması 3,2 olan Konya’daki Kuyulusebil, WHO kılavuz değerlerinin altında temiz hava soluyan tek istasyon oldu.
Türkiye’de toplam 214 istasyonun değerlerini yayımlayan rapora göre havası en temiz diğer noktalar sırasıyla İstanbul’daki Arıköy (5,6), Kastamonu’daki Ağlı (5,8), Eskişehir’deki Odunpazarı (7,8), Çankırı (8,1), Eskişehir’deki Hasanbey (8,7), Kırşehir (9) ve Ankara’daki Etmesgut (9,3) olarak ölçüldü.
Saç telinin çapının 30’da biri kadar büyüklükteki PM2.5 parçacıkları bazı solunum yolu hastalıkları ve akciğer kanseriyle ilişkilendiriliyor.
Dünya çapında tahminen her dokuz ölümden birine neden olan hava kirliliği, insan sağlığına yönelik en büyük çevresel tehdit olarak tanımlanıyor. WHO’ya göre hava kirliliği her yıl yedi milyon erken ölümle ilişkilendiriliyor.
PM 2.5 hava kirliliğine maruz kalmak astım, kanser, felç ve akciğer hastalığı dahil çok sayıda sağlık sorununa yol açıyor.
Bunun yanında, yüksek düzeyde ince parçacık maruziyeti çocuklarda bilişsel gelişimi bozabiliyor ve zihinsel sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
]]>AA muhabirinin Devlet Su İşleri 19. Bölge Müdürlüğü yetkililerinden aldığı bilgiye göre, Türkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak’ın debisi aylık olarak ölçülüyor.
Kızılırmak’ın Sivas girişindeki Dikmencik mevkisinde geçen yıl ocakta saniyede 3,51 metreküp olan ortalama debi, bu yılın aynı ayında saniyede 25,5 metreküp olarak belirlendi. Sivas çıkışındaki Söğütlühan mevkisinde geçen yıl ocakta saniyede 6,57 metreküp olarak tespit edilen ortalama debi, bu sene aynı dönemde saniyede 34,6 metreküp ölçüldü.
Son 5 yılın en yüksek ocak debisine ulaşılan Kızılırmak’ta su seviyesinin kar erimelerinin etkisiyle yükselmeye devam ettiği gözleniyor.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Fatih Kartal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, daha önceki yıllarda iklim verilerine bakıldığı zaman yörede özellikle karın nisan ve mayıs aylarında eridiğini söyledi.
Kızılırmak’ın su seviyesinin dağlardaki karın erimesiyle yükseldiğine işaret eden Kartal, “Bu dönemde Kızılırmak’ın debisinin çok fazla artmasındaki sebep yıllık ortalama sıcaklığın dünya genelinde 1,5-2 santigrat derece artması.” dedi.
İç Anadolu Bölgesi’nde özellikle Sivas’ta hava sıcaklığının mevsim normallerinin üzerinde seyrettiğini vurgulayan Kartal, “Daha önce kar yağar ve birikirdi, çok fazla erime şansı bulmazdı ama şu anda çok net olarak görüyoruz ki erken erime söz konusu.” diye konuştu.
” İç Anadolu’da beklediğimiz kar ortalaması olmadı”
Kartal, Sivas’ta önceki yıllarda Kızılırmak’ın yüzeyinin soğuk havanın etkisiyle donduğunu ancak bu yıl bunun yaşanmadığını belirterek, “İç Anadolu’da beklediğimiz kar ortalaması olmadı. Kar kütlesinin çok fazla tutmaması, Kızılırmak’ın yüzeyinin donmaması, ortalama sıcaklığın arttığının en büyük göstergesi.” ifadesini kullandı.
Dünya genelinde suların tasarruflu kullanılması gerektiğine dikkati çeken Kartal, şunları kaydetti:
“Sivas ve İç Anadolu Bölgesi’nde kar yağışı ortalamasının düştüğünü çok net olarak görüyoruz. Son yıllar verileri de bunu net olarak gösteriyor, kar yağışlarında ciddi azalma söz konusu ama bunları mevsim kaymalarıyla da açıklayabiliyoruz. Bunun tarım alanlarına etkisine bakacak olursak her bir bitkinin yetişme ve çimlenme dönemi var. Zamanında ekim ve hasat dönemi bizler için çok önemli. Yağışların sarkması ekimlerin zamanında yapılmamasına sebep oluyor. Geçen sene şeker pancarı ekiminin 1 ay sarktığını gördük. Bunun da verimi, ürün kalitesini, dolayısıyla rekolteyi çok fazla etkilediğini görüyoruz. Mevsim sarkmalarının özellikle tarımsal faaliyetlerin sürdürüldüğü döneme denk gelmesi ciddi bir sorun teşkil ediyor.”
Son yıllarda ocak aylarında yapılan ölçümlere göre Kızılırmak’taki ortalama debi değerleri şöyle:
| Yıl | Sivas girişi (Dikmencik) | Sivas çıkışı (Söğütlühan) |
| 2019 | 29,2 m³/s | 34,4 m³/s |
| 2020 | 4,67 m³/s | 6,55 m³/s |
| 2021 | 5,03 m³/s | 6,89 m³/ |
| 2022 | 5,01 m³/s | 7,81 m³/s |
| 2023 | 3,51 m³/s | 6,57 m³/s |
| 2024 | 25,5 m³/s | 34,6 m³/s |
– Kızılırmak
Sivas’ın İmranlı ilçesindeki Kızıldağ’ın güney yamaçlarından doğup Samsun’daki Bafra Burnu’ndan Karadeniz’e dökülen Kızılırmak, 1355 kilometre uzunluğa sahip.
Özellikle ilkbahar mevsiminde yağışlar ve kar sularının etkisiyle taşma noktasına gelen, çok geniş bir yatağa ve düzensiz bir rejime sahip Kızılırmak üzerinde Sarıoğlan, Yamula, Kesikköprü, Hirfanlı, Kapulukaya, Altınkaya, Derbent ve Obruk barajları bulunuyor.
]]>Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (TÜRK-İŞ) şubat ayı araştırmasına göre, dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 16 bin 257 liraya, yoksulluk sınırı 52 bin 955 liraya yükseldi. Bekar bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 21 bin 189 liraya ulaştı.
TÜRK-İŞ, aralık ayına ilişkin açlık ve yoksulluk sınırı araştırmasının sonuçlarını bugün açıkladı. Buna göre, Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması tutarı yani açlık sınırı 16 bin 257 liraya yükseldi. Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamaları kapsayan yoksulluk sınırı da 52 bin 955 liraya çıktı. Bekar bir çalışanın yaşama maliyeti de aylık 21 bin 189 liraya ulaştı.
TÜRK-İŞ’in verilerine göre, Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin “gıda için” yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış, ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 8,03 oranında gerçekleşti. Son on iki ay itibarıyla değişim oranı yüzde 72, 49 oldu. On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı ise yüzde 77,20 olarak hesaplandı.
TÜRK-İŞ hesaplamasında temel alınan ve doğrudan piyasadan derlenen fiyatlara göre, gıda ürünlerinde ocak ayında harcama gruplarındaki değişimlere ilişkin şu değerlendirmeler yapıldı:
SÜTTE 4,50 TL, PEYNİRDE 31,50 TL VE YOĞURTTA İSE 6,50 TL ARTIŞ OLDU
“Süt, yoğurt, peynir grubunda, geçen ay çiğ süt fiyatında meydana gelen artışın yansıması bu ay raflarda kendini gösterdi. Süt, yoğurt ve peynir fiyatlarında gerçekleşen artış ortalama olarak sütte 4,50 TL, peynirde 31,50 TL ve yoğurtta ise 6,50 TL olarak hesaplandı.
ETTE EN YÜKSEK ARTIŞ KUZU KUŞBAŞINDA OLDU
Et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller, ürünlerinin bulunduğu grupta; et fiyatlarında bu ay en yüksek artış yüzde 31 oranında kuzu kuşbaşı fiyatında tespit edildi. Dana kıyma ve kuşbaşı fiyatlarındaki artış oranı ise yüzde 15 olarak hesaplandı. Balık ürünlerinde mezgit fiyatında kısmi bir düşüş hamsi fiyatında da artış gözlemlendi. Hesaplamada her zaman olduğu gibi yaygın satılan balıklar esas alınması nedeniyle balık fiyatlarında ortalamada bir değişiklik tespit edilmedi.
Yumurta fiyatı bu ay sabit kaldı. Tavuk kilogram fiyatı ortalama olarak 83 TL’den marketlerde yerini aldı. Kuru baklagiller grubunda nohut, fasulye ve mercimek fiyatlarında da –diğer ürünlerde olduğu gibi artış tespit edildi. Geçen ay kilogram fiyatı ortalama 86 TL olan yeşil mercimek bu ay 98 TL’den, marketlerdeki raflarda yer aldı.
Taze sebze-meyve grubunda; Mutfak harcamalarını bu ay -az da olsa- rahatlatan taze meyve ve sebze harcama grubu oldu. Mevsim ürünlerinin fiyatlarının sabit kalması ve bazı ürünlerde gerçekleşen bir miktar düşüş ağır geçim şartlarına bir miktar katkıda bulundu. Pırasa, ıspanak gibi yeşil yapraklı mevsim sebzelerinin ve lahananın fiyatında bir değişiklik tespit edilmezken, patates ve kuru soğan gibi mutfağın vazgeçilmezi kabul edilen ürünlerde fiyatlar sabit kaldı ama patatesin kilogram fiyatı da -bazı marketlerde indirim yapılmasına rağmen- 20 TL’nin üzerinde gerçekleşti. Bu ay dikkati çeken bir husus, diğer aylardan farklı olarak baklanın da tezgahlarda yer almaya başlamasının gözlemlenmesi oldu.
Meyve fiyatlarında muz dışında diğer ürünlerin fiyatı sabit kaldı. Kış aylarında en çok tercih edilen ve pazar tezgahlarında yaygın olarak görülen portakal ve mandalina fiyatlarında kısmi bir düşüş olduğu tespit edildi.
ORTALAMA SEBZE FİYATI 32,44 TL, ORTALAMA MEYVE KG FİYATI 32,61 TL
Ortalama sebze (ana yemekleri tamamlayan maydanoz, kıvırcık vb. salata yeşillikleri dahil değil) kg fiyatı 32,44 TL, ortalama meyve kg fiyatı 32,61 TL oldu. Hesaplamada -bu ay- 26’sı sebze ve 11’i meyve olmak üzere toplam 37 üründeki fiyat değişimi dikkate alındı. Ortalama meyve-sebze kg fiyatı 32,49 TL olarak tespit edildi (ana yemekleri tamamlayan maydanoz, kıvırcık gibi salata yeşillikleri bu hesaplamada ‘Ortalama Meyve-Sebze Fiyatı’na dahil edilmektedir).
Ekmek, pirinç, un, makarna, bulgur, irmik gibi ürünlerin bulunduğu grupta; bu ay ekmek fiyatı değişmedi. Tahıllar grubunda makarna dışında -geçen ay olduğu gibi- bu ayda sınırlı seviyede artış yaşandı. Pirinç, un, bulgur, irmik fiyatlarında ortalama olarak kilogramda 1 TL’lik artış hesaplandı.
“PİDENİN FİYATINDAKİ ARTIŞ BİR ÖNCEKİ RAMAZAN AYINA GÖRE YÜZDE 80”
Yaklaşan ramazan ayı dikkate alınarak pide fiyatı da 250 gramı 15 TL olarak tespit edildi. Böylece kilogram olarak pidenin fiyatındaki artış bir önceki ramazan ayına göre yüzde 80 oranında oldu.
Temel yağ ürünlerinin bulunduğu grupta; temel yağ ürünlerinin bulunduğu grupta tüm ürünlerin fiyatında artış tespit edildi. Geçen ay kilogram fiyatı 330 TL olan zeytinyağı bu ay 338 TL’den, geçen ay kilogramı 369 TL olan tereyağı da bu ay ortalama 435 TL’den market raflarında yer aldı. Aynı şekilde zeytin fiyatları da arttı. Siyah zeytin ortalama 245 TL, yeşil zeytin ortalama 208 TL’den satılır oldu. Geçen ay ortalama 339 TL olan yağlı tohumlar ise (ceviz, fındık, yer fıstığı ve ay çekirdeği) kilogram fiyatı 53 TL’lik artışla ortalama 392 TL’den satılmaktadır.
Son grup içinde yer alan diğer gıda maddelerinden; bu grupta ise baharatlar ortalama 573 TL’den (kimyon, nane, karabiber vb.) ve çay ise ortalama 140 TL fiyatıyla raflarda yer aldı. Şeker, tuz ıhlamur fiyatı bu ay değişmedi. Salça fiyatında ise 60 kuruşluk bir azalma tespit edildi. Balın kilogram fiyatı 295 TL’den 322 TL’ye yükseldi. Aynı şekilde pekmez ve reçelin kilogram fiyatlarında ortalama olarak 15 TL’lik artış tespit edildi.”
]]>
TÜRKİYE İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş), ocak ayında 4 kişilik bir ailenin aylık gıda harcaması tutarını ifade eden açlık sınırının 15 bin 48 lira olduğunu duyurdu.
Türk-İş, Ocak 2024 dönemine ilişkin Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması’nın sonuçlarını açıkladı. Buna göre; 4 kişilik ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken gıda harcaması tutarını ifade eden açlık sınırı, 15 bin 48 lira olarak hesaplandı. Gıda harcaması ile giyim, konut, ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamalarının toplam tutarına denk gelen yoksulluk sınırı, 49 bin 19 liraya yükseldi. Bekar bir çalışanın yaşama maliyeti ise aylık 19 bin 630 liraya yükseldi. Ankara’da yaşayan 4 kişilik bir ailenin gıda için yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış, bir önceki aya göre yüzde 4,27 oranında gerçekleşti. Son 12 ay itibariyle değişim oranı yüzde 69,76 oldu. 12 aylık ortalamalara göre değişim oranı ise yüzde 79,44 olarak hesaplandı.
Gıda ürünlerinde süt, yoğurt, peynir grubunda; yeni açıklanan çiğ süt fiyatları henüz raflara yansıtılmadığı için geçen ay tespit edilen fiyat seviyeleri yerini korudu. Bazı marketlerde fiyat ayarlaması yapıldığı da gözlemlendi.
BALIK FİYATLARI ZAMLANDI
Et fiyatlarında bu ay artış görüldü. En yüksek artış balık fiyatlarında gözlemlendi. Ortalama balık fiyatlarında 32 lira artış oldu. En fazla tüketilen hamsinin kilogram fiyatı 120 liraya kadar yükseldi. Yumurta fiyatlarında 20 kuruşluk bir artış gözlemlendi. Tavuk fiyatları ise geçen aya göre 5 lira artış göstererek ortalama kilogram fiyatı 77 liradan marketlerde yer aldı. Kuru baklagiller grubunda bir miktar fiyat artışı görüldü. Bu grupta en yüksek artış yeşil mercimekte gerçekleşti. Yeşil mercimeğin kilogram fiyatı ortalama 86 liradan, marketlerdeki raflarda yer aldı.
ORTALAMA MEYVE, SEBZE KİLOGRAM FİYATI 32,53 LİRA
Taze sebze, meyve grubunda; mevsim şartlarının nispeten olumlu ilerlemesi nedeniyle ortalama sebze fiyatlarında kısmi artış gözlemlendi. Lahana, ıspanak, pırasa, brokoli ve kereviz gibi kış mevsiminde ağırlıklı tercih edilen sebzelerin kilogram fiyatlarında 5 ila 10 lira arasında bir artış tespit edildi. Taze meyve sebze grubunda fiyatı aynı kalan tek ürün patates oldu. Meyve tezgahlarında sadece elmanın fiyatında bir miktar düşüş gözlemlendi. Bu ay kalan diğer meyve fiyatlarında ortalamada 3 lira artış hesaplandı. Ortalama sebze kilogram fiyatı 34,34 lira, ortalama meyve kilogram fiyatı 34,25 lira oldu. Hesaplamada 25’i sebze ve 10’u meyve olmak üzere toplam 35 üründeki fiyat değişimi dikkate alındı. Ortalama meyve, sebze kilogram fiyatı 32,53 lira tespit edildi.
Ekmek, pirinç, un, makarna, bulgur, irmik gibi ürünlerin bulunduğu grupta; ekmek fiyatı arttı ve Ankara’da 200 gramlık ekmek fiyatı 8 lira belirlendi. 4 kişilik ailenin aylık sadece ekmek giderinde 105 lira artış meydana geldi. Tahıllar grubunda sınırlı seviyede artış yaşandı. Marketlerde ürün çeşitliliğinde azalma tespit edildi.
Temel yağ ürünlerinin bulunduğu grupta; geçen ay fiyatı bir önceki aya göre sabit kalan zeytinyağı, bu ay litre fiyatında ortalama 30 lira artışla bu grubun en yüksek artışa sahip ürünü olarak belirlendi. Zeytinyağı fiyatları marketlerde ortalama litresi 330 liradan satıldı. Aynı şekilde zeytin fiyatlarında görülen 17 lira artış ile siyah zeytin ortalama 225 lira, yeşil zeytin ortalama 190 liradan market raflarında yer aldı. Yağlı tohumlar ise (ceviz, fındık, yer fıstığı ve ay çekirdeği) kilogram fiyatında yüzde 8 oranında artışla ortalama 339 liradan satıldı.
Son grup içinde yer alan diğer gıda maddelerinden; en yüksek artış ortalamada 56 lira ile baharatlarda gerçekleşti. Ihlamur fiyatında geçen aya göre kısmi artış belirlendi. Pekmezin fiyatında ise 14,50 lira artış tespit edildi. Salça, reçel, bal ve şeker fiyatlarında bazı marketler sabit kaldı bazı market fiyatlarında indirim tespit edildi. Fakat ortalama fiyatlar aynı kaldı.
]]>TÜRKİYE’de son 53 yılın en sıcak kasım ayı yaşandı. Ocak ayında yazdan kalma günlerin etkisini gösterdiği Antalya’da hayvanat bahçesinde kış uykusuna yatamayan ayı ailesi ve kaplumbağalarda stres etkileri görüldü.
Dünyayı etkisi altına alan iklim değişikliği ve kuraklık tüm canlıları etkiliyor. Ara mevsimlerin görülmemesi, yaz mevsiminin yıl içerisinde daha uzun sürmesi ve kış mevsiminin sıcak geçmesi nedeniyle hayvanların da biyolojik dengelerinde bazı değişimler yaşanıyor. Antalya’nın en büyük doğal yaşam parkı olan Antalya Hayvanat Bahçesi’nde özellikle bu yıl ocak ayında havanın 22’li derecelerde olması bazı hayvanlarda strese neden oldu. Önceki yıllarda aralık ayında kış uykusu hazırlıklarına başlayan, derin kış uykusu uyumasa dahi, daha sakin bir yaşam süren ve yeme alışkanlarını azaltan ayı ailesi ile kaplumbağalarda bahar etkisi yaşanıyor.
Antalya Hayvanat Bahçesi ve Doğa Parkı Sorumlu Veteriner Hekimi Aygül Arsun, çok sayıda canlının tıpkı bahar havasında gibi davrandığını söyleyerek, “Ayı ailesi ve kaplumbağamız var. Önceki yıllarda yine aynı şekilde kış uykusuna yatma hazırlığı yapan diğer türlerimiz vardı. Yemek ihtiyacı hissetmez, daha az hareket eder ve kışlıklarına çekilirlerdi. Ancak bu yıl özellikle sanki bahar havasında gibi daha hareketliler” dedi.
Kış uykusuna yatmadıkları için hayvanların stres yaşamaya başladığını belirten Aygül Arsun, “Onların da biyolojik dengeleri var. Kış havası ve soğuk olmasını bekliyorlar fiziken ancak bu durum olmayınca stres yaşıyorlar” diye konuştu.
Almanya’dan tatil için Antalya’ya gelen ve hayvanat bahçesini ziyaret eden Oktay Günay, havanın tüm dünyada aşırı sıcak ilerlediğini söyledi. Almanya’da hayvanat bahçelerindeki hayvanlarda sıcaklığa bağlı değişimler gördüğünü söyleyen Günay, “Almanya’da bir hayvanat bahçesinde kutup ayıları var. Onlar da kış uykusuna yatamıyor. Antalya’daki hayvanların da aynı sorunu yaşaması üzücü” ifadelerini kullandı.
SON 53 YILIN EN SICAK KASIM AYI
1930’dan 2022 yılına kadar Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün yaptığı ölçümlemelere göre kentte yıl geneline göre ortalama sıcaklık 18,8, ortalama en yüksek sıcaklık 24,2, ortalama en düşük sıcaklık ise 13,8 olarak ölçüldü. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2023 yılı kasım ayı ortalama sıcaklıklarının 1991-2020 normallerine göre kıyaslamasında sıcaklığın Korkuteli, Karaisalı, Hakkari, Ergani, Mardin çevrelerinde mevsim normalleri civarında gerçekleştiği, diğer yerlerde mevsim normalleri üzerinde olduğu kaydedildi. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki de son 53 yılın kasım ayı sıcaklık değerlendirmesini sosyal medya hesabından paylaşarak iklim değişikliğine dikkat çekti.
Bakan Haseki, “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğümüzün yaptığı kasım ayı sıcaklık değerlendirmelerine göre; Son 53 yılın en sıcak kasım ayını yaşadık. 2023 yılı kasım ayı ortalama sıcaklığı 12,5 derece olarak ölçüldü. Buna göre, normal sıcaklık ortalamalarının 3,2 derece üzerinde sıcaklık gerçekleşti. Kasım ayında en düşük sıcaklığı -15,3 ile Erzurum’da, en yüksek sıcaklığı ise 32,9 ile Salihli’de tespit ettik” dedi.
]]>AA muhabirinin derlediği verilere göre, son 10 yılın ilk ayında BIST 100 endeksinin performansı incelendiğinde, yükseliş görülen 7 ayın ortalaması yüzde 6,61 hesaplanırken düşüş olanların ortalaması yüzde 6,22 oldu.
Söz konusu düşüşlerin ikisini son 3 yıl içinde kaydeden BIST 100 endeksi, negatif kapanışlarını 2014, 2021 ve 2023 yıllarında gerçekleştirdi.
BIST 100 endeksi, son 10 yılın en iyi ocak performansını yüzde 14,03’lük artışla 2019’da sergilerken en kötü performansını ise 2023’teki yüzde 9,67’lik azalışla gösterdi.
İlgili dönemlere ana endeksler için bakıldığında, sınai ve teknolojinin sadece 2’şer kez gerilediği görülürken, hizmet ve mali endeksin 3’er dönemde değer kaybettiği göze çarpıyor.
Ana endekslerin, bu süreçte en iyi performanslarını farklı yıllarda sergilediği anlaşılırken en düşük performanslarını ise BIST 100 endeksi ile uyumlu olarak, geçen senenin ocak ayında gerçekleştirdiği görülüyor.
Söz konusu endeksler arasında Ocak 2023’te yüzde 14,27 ile en fazla gerileyen mali endeks olurken bunu, teknoloji yüzde 12,08, hizmetler yüzde 9,40 ve sınai yüzde 8,75 azalışla takip etti.
Sınai ve mali endeks en güçlü ocak performanslarını sırasıyla yüzde 13,81 ve yüzde 16,51’lik yükselişle 2019’da sergilerken hizmet endeksi yüzde 13,06 artışla 2022’de ve teknoloji endeksi yüzde 14,35’lik primle 2020’de gerçekleştirdi.
10 yıllık bu dönemde, sadece 2 aylık negatif performans sergileyen sınai ve teknoloji endeksleri, değer kazandıkları dönemlerde sırasıyla, yüzde 5,54 ve yüzde 5,88 ortalama artış kaydederken, düşüş dönemlerinde sırasıyla yüzde 7,75 ve 9,69’luk ortalama azalış gösterdi.
Mali ve Hizmet endeksleri ise bu süreçte yükseliş dönemlerinde ortalama yüzde 5,54 ve yüzde 8,23 ortalama kazanç sağlarken değer kaybettikleri dönemlerde yüzde 7,75 ve 8,54 ortalama düşüş kaydetti.
Kışlık hisseler
Ocak aylarına, son 5 yıl için hisse ve sektör bazlı bakıldığında, Borsa İstanbul’da, ocak aylarında, 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha iyi performans gösteren 29 hisse senedi göze çarpıyor.
Sektörel bazda incelendiğinde halka arz yüzde 5,5, madencilik yüzde 3,8 ve metal eşya makina endeksinin yüzde 3,3 ile BIST 100 endeksine göre daha iyi bir performans sergilediği görülüyor.
Senkron Siber Güvenlik Yazılım, Pamel Elektrik, Kuyas Yatırım, Kardemir D ve Kardemir B, son 5 yılın ocak aylarının 5’inde de BIST 100 endeksine göre daha güçlü performans gösteren hisseler olarak öne çıkıyor.
Bu dönemde, son 5 yılın en az 4’ünde endekse göre daha güçlü performans gösteren 29 hisseye bakıldığında, ortalama getiri sıralamasına göre ilk sırayı alan Senkron Siber Güvenlik Yazılım’ı alırken onu, Pamel Elektrik, Beyaz Filo Oto Kiralama, Kristal Kola ve Meşrubat sanayi ve Rodrigo Tekstil Sanayi izledi.
Sınai şubatı, inşaat martı seviyor
Son 5 yılın şubat ve mart ayları detaylı incelendiğinde, sınai ve inşaat endekslerinin her sene BIST 100 endeksine göre daha iyi performans göstermesi dikkati çekiyor.
Sınai endeksinin şubat aylarında son 5 yılın 5’inde de BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 3,21 daha iyi performans sergilediği görülüyor.
Son 5 yılda BIST 100 endeksine göre her yıl daha iyi getiri sağlayan hisseler incelendiğinde İskenderun Demir Çelik, Ulusoy Elektrik, Vakko Tekstil, Alarko Holding ve Aksa Akrilik ön plana çıkıyor.
İnşaat endeksinin de mart aylarında 5’te 5 yaparak BIST 100 endeksine göre ortalama yüzde 7,7 daha güçlü performans göstermesi göze çarparken martta her sene endeks üzeri getiri sağlayan hisseler incelendiğinde, Prizma Pres Makina, İnfo Yatırım, Ersu Meyve ve Gıda, Pınar Et ve Un Sanayi ve Merko Gıda dikkati çekiyor.
]]>