Türkiye genelinde tarımsal sulama için kullanılan elektriğin yaklaşık yarısı, Dicle Elektrik’in sorumluluk sahasına tüketiliyor. Bölgede elektrik tüketiminin en yüksek olduğu yer ise Şanlıurfa olarak kaydediliyor. Dicle Elektrik tarafından yapılan ölçümlere göre, Şanlıurfa’daki tarımsal alanlarda 1 Nisan’da günlük 11 milyon 505 kWh elektrik tüketilirken, Nisan ayı sonunda bu rakam yaklaşık üç katına çıkarak 30 milyon 743 kWh’ye ulaştı. Ayrıca, 2023 yılının Nisan ayında tarımsal alanlardaki toplam elektrik tüketimi 506 milyon 83 bin kWh iken, bu yıl aynı dönemde yüzde 30’dan fazla bir artışla 694 milyon 911 bin kWh olarak gerçekleşti.

351 adet kayıt dışı trafo tespit edildi

Dağıtım bölgesindeki faaliyetlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın gözetiminde ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri ve Hizmet Kalitesi Yönetmelikleri çerçevesinde sürdüren Dicle Elektrik, abonelerine kesintisiz enerji tedarik edebilmek için çalışmalarını sürdürürken, enerji hırsızları tarafından ciddi bir şekilde engelleniyor. Şanlıurfa’da tarımsal sulama sahalarında olağanüstü boyutta artan tüketimi mercek altına alan Dicle Elektrik yetkilileri, söz konusu artışın kayıt dışı enerji kullanımından kaynakladığını duyurdu. Dicle Elektrik Şanlıurfa İl Müdürlüğüne bağlı saha ekiplerinin sadece Nisan ayında yaptığı kaçak denetimleri sonucunda 100 bin nüfuslu bir şehre yetecek güçteki 351 adet kayıt dışı trafo tespit edilmiş, el konulabilmesi için savcılığa başvuruda bulunulmuştu. Bahse konu kayıt dışı trafoların ele geçirilebilmesi için ise hukuki süreç devam ediyor.

“Bu durum ne kabul edilebilir ne de sürdürülebilir”

Dicle Elektrik yetkilileri, sahadaki yatırımların ve fiziki takibin yanı sıra teknolojik imkanları da kullanarak kayıt dışı elektrik kullanımını önleme çabalarını dile getirdi. Tarımsal sulama alanlarında bir ay içinde elektrik tüketiminin üç katına çıkmasının kayıt dışı kullanımdan kaynaklandığını belirten yetkililer, plansız ve kabul edilemez boyuttaki kayıt dışı tüketimle mücadele için ekiplerin havadan ve karadan 7/24 kaçak kontrolü yaptığını açıkladı. Yapılan açıklamada, “Kısa sürede yaşanan keskin tüketim artışlarını öngörmek zor. Bu durum, alınan tüm tedbirlere rağmen enerji dalgalanmalarına, istenmeyen arızalara ve sonuç olarak kesintilere yol açıyor. Bu durum ne kabul edilebilir ne de sürdürülebilir. Şirket olarak kaçak tüketimi önlemek ve kayıt altına almak konusunda olduğumuz kadar bu yıl gecikmiş borçlarını ödemeyenlere elektrik vermemekte kararlıyız. Bunun yanında borcunu zamanında ve düzenli ödeyenlerin mağdur olmaması için de tedarik ettiğimiz 1.000 adet jeneratörle gerekli tüm desteği sağlayacağız” ifadelerine yer verildi.

Ödenmemiş fatura tutarı 16 milyar TL

Yetkililer tarafından bölgedeki tarımsal sulama abonelerinin, uzun yıllardır biriken ve halen ödenmemiş olan 16 milyar TL tutarındaki vadesi geçmiş elektrik borcu olduğu açıklandı, toplam 17 bin 415 tarımsal sulama abonesinden 13 bininin bu borcu taşıdığı belirtildi. Özellikle Viranşehir ve Siverek’ten sonra borç miktarıyla dikkat çeken Harran ilçesinde, tarımsal sulama abonelerinin borcunun 2 milyar TL’ye ulaşmasına dikkat çekildi. Ayrıca, tarımsal sulamanın yoğun yapıldığı Demirli fiderinde kayıtlı 168 sulama trafosunun bulunduğu ve söz konusu fiderden elektrik tedarik eden abonelerin 286 milyon lira vadesi geçmiş borcu olmasına rağmen neredeyse hiç ödeme yapılmadığı tespit edildi. Yine Harran’daki Damlasu fiderinden enerji alan abonelerin 178 milyon TL’ye ulaşan elektrik borçlarına ilişkin ödeme oranının yüzde 5 olduğu tespit edildi.

Şirket yetkilileri, enerji dalgalanmalarına, arızalara ve kesintilere neden olan bu durumları önlemek için gerekli tüm adımların atılmakta olduğunu duyurdu. – ŞANLIURFA

Konuyla ilgili açıklama yapan Trabzon Otelciler Birliği Başkanı Mustafa Aksu, 3 yıldır turizmde kayıt dışılığı önlemek amacıyla çalışma yaptıklarını ve büyük bir liste hazırladıklarını belirterek “Elimizde şu anda Trabzon’da hangi adreste, hangi odada, hangi binanın kaçıncı katında kayıt dışı konaklama yapılıyor, her şey elimizde var, hepsini tespit ettik” dedi.

Karadeniz Bölgesi’nin turizm merkezi olma yolunda ilerleyen Trabzon, yaklaşan turizm sezonunda Körfez ülkelerinden gelecek misafirlerini ağırlamaya hazırlanıyor. Haziran ayından itibaren turizm yoğunluğunun başlayacağı kente gelen turistler özellikle yüksek kesimlerdeki yaylaları tercih ederken, doğal güzellikleri ile ünlü Uzungöl turistlerin konaklama listesinde ilk sırada yer alıyor. Son yıllarda artan turizm hareketliliği kayıt dışı turizm sorununu da beraberinde getiriyor. Bölgeye gelen Arap turistlerin özellikle konaklama için ev ve apartları tercih etmesi bunda önemli rol oynuyor. Her yıl 2-3 milyon turistin geldiği belirtilen Trabzon’da 280’e yakın resmi otel işletmesi bulunurken, 480’e yakın da gayri resmi otel bulunduğu tespit edildi. Günübirlik kiraya verilen evlerde birlikte bu sayının 2 bin 800’e çıktığı belirtilirken, turizmciler yaklaşan turizm sezonu öncesi kentte denetleme yapılmasını istiyor.

“Kayıt dışı turizm işletmeciliği yapanların büyük çoğunluğu yabancı uyruklu”

Turizmde yaşanan kayıt dışı tehlikesinde önlem alınması gerektiğini belirten Trabzon Otelciler Birliği Başkanı Mustafa Aksu, yabancı uyruklu kişilerinde kentte kayıt dışı işletmecilik yaptığını da belirtti. Aksu, “Artan turizm sektöründe sayı değerleri olarak yıllarca yanlış bilgiler verildi. Yani şehrimize 2-3 milyon turist gelmiyor. Zaten bu şehir onu kaldıramaz. Vergi sistemine baktığımız zaman kayıt dışının yaklaşık 400 milyon dolarlara kadar çıkan bir para döndüğü görülüyor. Birincisi şehir kaybediyor. Çünkü vergi vermediği sürece sektör olarak da gerekli yatırımı alamıyoruz. Ikincisi de gelen misafirlerimizin memnuniyeti. Eğer bir insan evimize geliyorsa bir daha gelmek istemiyorsa bir sorun var. Bizler resmi oteller, kanunun el verdiği her şeyi yapmaktayız. Ama bakıldığı zaman bizler bu kadar kanunun üzerinden ve kanuni çalışırken, bu kadar bizim iki katımız, üç katımız olan kayıt dışlarını yaptıkları ve bu vergi sistemine verdikleri üzere büyük bir zarar. Biz bu konuda sadece Trabzon’a özel demiyoruz. Kanun bir kere 1 Ocak itibarıyla çıktı. Evrağın, işletme belgen, ruhsatın olmadan bu turizmi yapamazsınız. Biz her yer kapansın, oteller kapansın insanlar sokakta kalsın mantığında değiliz. Resmi olabilecek, vergisini veren biz ciromuzun binde 75’ini TGA vergisi olarak veriyoruz. Konaklama vergisi olarak da dünyanın parasını veriyoruz. Ama bu verdiğimiz vergi sistemde baktığımız zaman, gelen misafir ya da sayı olarak çok düşüklerde kalıyor. Bizler daha iyi hizmet vermek istiyoruz. Resmi olarak devletimize vergimizi vermek istiyoruz ve eşit olmak istiyoruz. Şimdi bakıldığı zaman bizlerin maliyeti, resmiyete bakma vergilerle inanılmaz büyük bir mevla geliyor. Mevduat hesaplarına bakılsa insanlarımız hiçbir mal varlığı üzerinde yokken inanılmaz mevduat hesapları var. ve bu kesinlikle bu şehre zarar veren bir şeydir. Para geliyor, şehir kullanıyor diye bir şey yok. Bakıldığı zaman kayıt dışı olanların da birçoğunun da yabancı uyruklu insanların olduğu” dedi.

“Kayıt dışı tesislerin listesini tuttuk, gerekli mercilere verdik”

3 yıldır çalışma yaptıkları ve büyük bir liste oluşturduklarını kaydeden Aksu, “Aşağı yukarı yaklaşık 280’e yakın resmi bir işletme var Trabzon’da. Yaklaşık 480’e yakın da gayri resmi oteller var. Evlerle beraber 2 bin 800’e yakın kayıt dışı işletme var. Hiçbir kontrollleri yok. Onlar şikayet edildiği zaman biz denetleniyoruz. Ama bir Ocak’ta çıkan kanun bizi ümitlendirdi. Çünkü artık kanun diyor ki belgen olmadan hiçbir turizm sektöründe hizmet edemezsin. Yüzde 17 memnuniyet oranı inanılmaz büyük bir zarar. Yani evinize gelen 100 kişinin sadece 17 kişisi memnun kalmış ve ‘Bir daha gelmeyeceğim’ diyor. Yani 83 kişi gelmeyeceğini beyan ediyor. Bu şehre zarar. Şehir merkezi bile turizm sektörüyle ayakta kalabiliyor. Kasım ve Aralık ayında gerçekten kötü durumda oluyoruz. 1,5 ay çalış 10 ay bu çalıştığından yaşa bu olmaması gereken bir şey. 3 yıldır çalışma yapıyoruz. Tüm arkadaşlarımız sağ olsun ve büyük bir liste topladık. Bunları üçlü çapraz sorgulamayla online kanallardan ve hepsinin adresi hepsi elimizde. Biz de bunları gerekli mercilere de verdik. Yani biz şu anda devletin vergisinin peşindeyiz. Devletin parasının peşindeyiz. Bizde şu anda Trabzon’da hangi adreste, hangi odada, hangi binanın kaçıncı katında konaklama yapılıyor her şey elimizde var. Bu konuda bütün çalışmalarımız yaptık” ifadelerini kullandı. – TRABZON

ANTALYA Toptancı Hali’ne 2023 yılında giriş yapan sebze ve meyve miktarı, bir önceki yıla göre yüzde 36’lık düşüşle 536 bin 918 tona geriledi. Düşüşe, ‘kayıt dışı alışveriş’in sebep olduğunu söyleyen Antalya Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Hasan Yılmaz, “Kayıt dışı tüccarlar, direkt olarak üreticiyle görüşerek ürünü tarladan satın alıyor. Devlet de vergi kaybı yaşıyor” dedi.

Turizm kenti Antalya, örtü altı üretimin de merkezi olarak biliniyor. Kentte hem yüksek rakımlı yaylalarda hem de kıyıya yakın yerlerdeki seralarda üretilen sebze ve meyveler, iç piyasaya sunuluyor ve ihraç ediliyor. İhraç ürünleri arasında, domates yüzde 50’ye yakın oranla büyük yer tutarken, biber grubu, patlıcan ve diğer ürünler de ihraç edilen sebzeler arasında yer alıyor. Ürünlerin sevkiyatı tır ve uçak kargolarla sağlanıyor. Üretici, hasadını yaptığı meyve ve sebzeleri, fiyatların belirlendiği toptancı haline getiriyor. Kamyonetlere kasalarla yüklenen ürünler halde günlük olarak arz ve talebe göre fiyatlandırılıyor. Komisyoncuların aldığı ürünler tüccarlara satılıp hem iç piyasaya sunuluyor hem de ihraç ediliyor.

HALE GETİRİLEN ÜRÜNÜN TONAJINDA DÜŞÜŞ VAR

Antalya Toptancı Hali’nde 2019 yılından bu yana yıllık olarak kazanç artışa geçse de getirilen ürünün tonajı düşüş eğilimine girdi. 2019 yılında 852 bin 151 ton olan sebze ve meyve girişi 2020’de 838 bin 470 tona geriledi. Hale giren sebze ve meyve miktarı 2019-2023 yılları arasında yalnızca 2021’de artış gösterdi. 2021’de 915 bin 16 tonluk ürün girişi olurken, 2022’de ise ürün miktarı yeniden düşüşe geçip 845 bin 307 ton şeklinde gerçekleşti. Bu rakam da yüzde 36’lık gerilemeyle, geçen sene son yılların en düşük rakamı olan 536 bin 918 ton olarak kayıtlara geçti.

DÜŞÜŞ NEDENİ

Antalya Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Hasan Yılmaz, yüzde 36-40 arasındaki düşüşün hal dışında gerçekleşen kayıt dışılıktan kaynaklandığını söyledi. Normal şartlarda üreticinin hasat sonrası ürününü toptancı haline getirip buradaki komisyoncular ve tüccarlar üzerinden piyasaya sürdüğünü ve tüm bu işlemlerin resmi kayıtlara işlendiğini belirten Yılmaz, “Ancak bazı kayıt dışı tüccarlar direkt olarak üretici ile görüşerek ürünü tarladan satın alıyor. 20 liralık belge düzenleyip 2 liradan üreticiden alıp İstanbul başta olmak üzere hem iç piyasaya hem de yurt dışına ürün sevk ediyor. Bu durumda 20 liralık ürününü tarlada direkt olarak 2 liradan satan çiftçi de kaybediyor. Devlet de vergi kaybı yaşıyor. Bu oran özellikle geçen sene yüzde 36’yı buldu” dedi.

Kayıt dışılık nedeniyle ürünün hem fiyat hem de üretim yeri izinin sürülemediğini anlatan Yılmaz, bu durumun halde vergisini veren ve her türlü işlemleri kayıt altında tutmak zorunda olan esnafa zarar verdiğini söyledi.

‘KAYIT DIŞI YAPANLAR HERKESE ZARAR VERİYOR’

Halde komisyonculuk yapan Hüseyin Demir de kayıt dışılıktan dert yandı. Çalışan personelinden satın alıp tüccara pazarladığı her türlü sebze ve meyveyi kayıt altına alıp, hesabını devlete verdiğini anlatan Demir, “Vergi kaçakçılığı yapma imkanımız zaten yok. Her şeyimiz kayıt altında. Ancak kayıt dışı bu işi hal dışında yapanlar, herkese zarar veriyor. Bunların bir an önce kontrol altına alınması gerekiyor” diye konuştu.

‘TOPTANCI HALİ’NDE GÜNCEL FİYATLAR

Diğer yandan Antalya’da ara dikim dönemine girildiği için semt pazarlarında bir miktar fiyat artışı bekleniyor. Antalya Toptancı Hali’ndeki ürünlerin güncel kilogram fiyatları ise şöyle:

“Domates 22 lira, kokteyl domates 34 lira, sivri biber 34 lira, kıl sivri biber 50 lira, kılçık sivri biber 70 lira, çarliston biber 28 lira, dolmalık biber 33 lira, üç burun köy biberi 43 lira, kapya biber 30 lira, patlıcan 35 lira, kabak 27 lira, salatalık 36 lira, silor salatalık 50 lira, Kaliforniya biber 60 lira.”