Başta Diyanet İşleri Başkanlığı olmak üzere çeşitli kurum ve kuruluşlar, iftar sofralarında gıda israfı yapılmaması yönünde uyarılarda bulunuyor.

Restoranların ve lokantaların hazırladığı yüksek fiyatlı menüler, fahiş ücretin yanı sıra birçok gıda atığına da neden olabiliyor.

Ramazan ayının manevi atmosferine gölge düşüren gıda israfına karşı fiks menü uygulamasında bulunmayan Dönerci Kadir Usta işletmecisi Lokman Dağ, AA muhabirine yaptığı açıklamada, “Ramazan ayı için hep ‘bereket ayı’ deriz ama maalesef bilinçsiz işletmeler ve dayatmalardan dolayı israf ayına çevirmeye başladık. O nedenle bir politikamız var. Ramazanda menü dayatmamız yok. Buraya misafirlerimiz bir çorba içmeye bile gelebilirler.” dedi.

Dağ, zorunlu menü uygulaması yapmasalar da şirketlerin ve işletmelerin ramazanda ısrarla menü istediklerinden bahsederek, şöyle devam etti:

“Son zamanlarda özellikle çok büyük rakamlara hiç yenmeyecek ürünlerin masaya konması ve devasa masaların hazırlanması açıkçası bizi de üzüyor. Bunların çoğu görüyoruz ki yenmiyor ve maalesef çöpe atılabiliyor. İsrafın önüne geçmek için bu devasa fiks menü olayını kaldırmak gerekiyor.”

Mekan olarak ayrıca zor durumda olan, iftar açmak isteyen ihtiyaç sahipleri için “askıda döner” ve “askıda çorba” kampanyası başlattıklarını belirten Dağ, kalan yemekleri hayvan barınaklarına gönderdiklerini söyledi.

“İsraf olmaması için işletme olarak elimizden geleni yapmaya çalışıyoruz”

Metropol İstanbul AVM’de Ziyafet Kayseri Mutfağı işletmecisi Ahmet Sinan Özmeriç de geçmiş yıllarda hazırladıkları iftar menüleriyle israfın çok fazla olduğunu, bu anlamda israfın önüne geçmek için bu yıl ramazana özel bir menü çıkarmadıklarını aktardı.

Yemeklerin tek tek alınabildiğine işaret eden Özmeriç, “Tabakta kalan yemekler hem insanların kişisel bütçesini sarsıyor hem de milli servetimize zarar. İsraf olmaması için işletme olarak biz de elimizden geleni yapmaya çalışıyoruz. Basit bir menü yine var ama dediğim gibi kapsamlı çok çeşitli menü özellikle yapmadık.” diye konuştu.

“Müşterilerimize fazla yemek dayatmadığımız için hiçbir zaman israf olmadı”

Hasan Usta Kebap Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı İzzettin Oral da 1986’dan beri, ramazanda alakart menü sunduklarını vurgulayarak, “Müşterilerimize fazla yemek dayatmadığımız için hiçbir zaman israf olmadı. Yedikleri kadar söylediler, söylediklerini ödediler. Bu ramazanda da öyle yapıyoruz. Hiçbir israfımız yok. Zaten artan sebze ve yeşillikleri de gübre yapıp müşterilerimize hediye ediyoruz.” ifadelerini kullandı.

Yaşanan gıda israfına dikkati çeken Oral, şunları kaydetti:

“Ramazan ayı müşteriye özel hizmet verdiğimiz bir ay. ‘Fiks menü kaderiniz değildir’, bizim pazarlama ekibiyle yaptığımız beyin fırtınasından çıktı ve tabii piyasanın üstünde menü fiyatlarının olması, bin liradan başlayıp, 4 bin liralara çıkması bizi de incitiyor. Yani mottomuz şu, ‘Fiks menü kaderin değildir, tercihler bizim için önemlidir’ diyoruz.”

“Sadece restoranları günah keçisi yapmamak lazım”

Gastronomi yazarı Talip Bayram ise Kur’an-ı Kerim’de yer alan “Yiyiniz, içiniz, fakat israf etmeyiniz” ayetine atıfta bulunarak, ramazanda iftar menülerinde yaşanan israfı sadece işletmelere bağlamamak gerektiğini, evlerdeki sofralarda da israf yaşandığını dile getirdi.

Ramazan ayı dışında serpme kahvaltı sunan mekanlarda da aynı durumun yaşandığına dikkati çeken Bayram, “Ben ramazanda restoranların menü fiyatlarını bu israf dengesi içinde gözettiğini ve ona göre her keseye uygun israf olmayan iftar menülerinin de olduğunu düşünüyorum. Sadece restoranları günah keçisi yapmamak lazım.” değerlendirmesinde bulundu.

Bin liranın üzerindeki menüleri israf olarak gördüğünü ve müşterilerin menü konusunda mekanları yönlendirmesi gerektiğini söyleyen Bayram, “Ben restoranların iftar mekanı olarak iş yerlerine daha uygun rakamlar teklif etmeleri gerek diyorum. Eskiden biz evlerimizde iftar verirdik ama şimdi evlerimiz ona çok müsait değil. Aslında ‘aile iftarı menüsü’ gibi bir menü ortaya konabilir.” dedi.

Bayram, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Ramazan rahmet, mağfiret ayı. Burada israftan kaçınmamız lazım. İnsanlara şunu tavsiye ediyorum, bin liranın üzerindeki mekanlara gitmesin, o iftarları tercih etmesinler. Daha uygun rakamlı iftarları tercih etsinler. İsraftan kaçınalım. Bir de tabak geliyor ortaya sadece kenarından alıyoruz. Halbuki önümüze gelen tabağı bitirme alışkanlığı içerisinde olursak israf olmaz diye düşünüyorum.”

Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) ev sahipliğinde ‘4. Gıda Bankacılığı Zirvesi’, Beykoz Üniversitesi’nde gerçekleştirildi. Dünyada 50’den fazla ülkede hayata geçirilen ‘gıda bankacılığı’ deneyimlerinin de aktarıldığı zirvede, başta afet dönemleri olmak üzere ‘Gıda Güvenliği ve Gıdaya Adil Erişim’i tehdit eden kritik sorunlar masaya yatırıldı.

Düzenlenen zirvede bir araya gelen ulusal ve uluslararası konunun uzmanları, başta ‘Afetler ve Gıda Bankacılığı ve Gıda İsrafı’ olmak üzere ‘Tarımsal Üretim ve Gıda: Yeniden kendi kendine yeten ülke olmak’, ‘Gıda Güvenliği ve Gıdaya Adil Erişim’ konularını tartışarak çözüm önerilerini sundu. Açılışta konuşan Toplumsal Gelişim Merkezi Eğitim ve Sosyal Dayanışma Derneği (TOGEMDER) İcra Kurulu Başkanı Av. M. Belma Satır da gıdaya erişimin en temel insan hakkı olduğunu vurgulayarak, deprem bölgesinde yürütülen çalışmaların insana ve topluma karşı duyulan sorumluluğun en büyük örneği olduğunu vurguladı.

“YEREL YÖNETİMLERE GIDA BANKACILIĞINI ANLATIYORUZ”

Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) Yönetim Kurulu Başkanı Hande Tibuk, israfı önleyerek ihtiyaç sahiplerinin kendi ayaklarının üzerinde durmasını sağlayan gıda bankacılığının Türkiye’deki çatı örgütü TİDER’in aynı zamanda Afet Platformu’nun kurucu üyesi olduğunu hatırlatarak, “Afetlerden sonra çok hızlı organize oluyoruz. Yerel yönetimlere gıda bankacılığını anlatıyoruz. 2023’te 37 ilde 68 gıda bankasına ulaştık. 2023 yılında bağışçı kurum sayımız 143’ü buldu” bilgilerini paylaştı.

“DAHA FAZLA GÖNÜLLÜYE İHTİYAÇ VAR”

Şef Ebru Baybara Demir, deprem bölgesinde halkın sağlıklı ve güvenli gıdaya erişim ihtiyacının devam ettiğini söyledi ve yaklaşan ramazan ayını da vurgulayarak deprem bölgesinde devam eden çalışmalara katılmak üzere daha fazla gönüllüye ihtiyaç olduğunu ifade etti.

Deprem bölgesinde gerçekleşen çalışmalara dair hazırladıkları filmin gördüğü ilgiye de dikkat çeken Baybara Demir, “Biz hikayeyi acıyla değil umutla anlattık. Umudumuz baki, çalışmalarımız Ramazan ayında da devam edecek. Kahvaltı paketi oluşturuyoruz. Bölgeye gitmek çok önemli. Gönüllüye ihtiyacımız var. Hepimizin bu ülkeye borcu var” dedi.

“KRİZLER, GIDA BANKALARININ TOPLULUKLARI DESTEKLEMEDE OYNADIĞI KRİTİK ROLÜ GÖSTERİYOR”

Küresel Gıda Bankacılığı Ağı’nın (The Global FoodBanking Network) deneyimlerini aktaran Gabriela A. Kafarhire da 6 Şubat depremlerinden bir yıl sonra düzenlenen zirvenin, Türk halkının gücünün kanıtı olduğuna dikkat çekti. Kafarhire, “Acil müdahale, genellikle bir gıda bankasının günlük operasyonlarının bir parçası olmasa da bir yıl önce Türkiye’yi vuran yıkıcı depremler gibi krizler, bize gıda bankalarının toplulukları desteklemede oynadığı kritik rolü gösteriyor. Afet Platformu kurucularından ve The Global FoodBanking Network’un (Global Gıda Bankacılığı Ağı) Türkiye’deki tek temsilcisi ve üyesi olan TİDER, diğer insani yardım kuruluşlarıyla derhal bir müdahale koordine ederek gıda ve kritik malzemeleri seferber etti ve o tarihten bu yana da bölgedeki çalışmalarını sürdürüyor” diye konuştu.

Zirveye Almanya, Güney Afrika ve Tayland’daki gıda bankaları adına katılan Ryan Harty, Andy Du Plessis ve James Leyson ise gıda kayıplarının ve israfın büyük oranda işleme ve tüketim aşamasında oluştuğuna ve israfın önlenmesi ile CO2 salınım miktarının azalarak iklim krizi etkilerini düşürmeye de katkı sağlandığına dikkat çekti.

Gıda bankalarının, gıdanın fazlası ile gıdaya erişim sorunu yaşayan insanlar arasındaki bağlantı olduğunu belirten konuşmacılar, geçen yıl Global FoodBanking Network ağındaki 50’den fazla ülkede faaliyet gösteren gıda bankalarının 32 milyon kişiye ulaştığını, 651 milyon kilo gıda dağıtıldığını aktardı. Sunumlarında kendi ülkelerindeki örneklerden de söz eden konuşmacılar, küresel gıda sistemi işleyişinde yaşanan bozulmanın nasıl düzeltileceği veya halihazırda açlıkla karşı karşıya olan milyonlara ulaştırılması gereken gıda yardımlarının, dünyanın en acil gündemleri olarak önemini koruduğuna dikkat çekti.

“GIDA BANKACILIĞI KANUNU GEREKİYOR”

Gıda israfının önlenmesi konusunda kurumsal olarak yapılması gerekenler olduğunu belirten Türkiye İsrafı Önleme Vakfı Başkanı Aziz Akgül ise bu konuda öncelikle kanuna ihtiyaç olduğuna dikkat çekti. Akgül, “Perakendecilerin, toptancıların ve üreticilerin sorumlu olacağı bu kanun sayesinde, gıda bankalarına sağlıklı gıdalar ulaştırılması sağlanabilir. Böylece gıda bankaları sağlıklı ve güvenli gıdaya kavuşurken, gıdanın israfı konusunda da önemli bir adım atılmış olur” ifadelerini kullandı.

“5 ÜRÜNDE STRATEJİ KURULMALI”

Zirvenin konuşmacılarından yazar Dr. Rüştü Bozkurt, gıda değer zincirleri konusunda altyapı eksikliklerine dikkat çektiği konuşmasında, toplum olarak toprağa bakış açımızın değişmesi gerektiğini vurguladı. Bozkurt, “Toprağın mülkiyetine bakışımızı değiştirmediğimizde değişen bir şey olmayacak. Tarıma varlıklı olmak için değil ama var olmak için bakmak lazım” diyen Bozkurt, ülke olarak öncelikle hububat (buğday ve türevi), bakliyat, soğan, patates, yağlı tohumlar ve şeker olmak üzere 5 üründe strateji kurmak gerektiği önerisini paylaştı.

“SİSTEM YOKSA SONUÇ DA YOK”

TÜBİTAK-MAM Gıda Grubu temsilcisi Dr. İbrahim Sani Özdemir, gıda kayıplarının önlenmesinde sistemsel yaklaşımın çok önemli olduğunu söyledi. Sistem dahilinde geliştirilmeyen çözümlerin okyanusta bir damla olduğunu ve çabalarının karşılıksız kaldığını ifade eden Özdemir, “Sistem bütününe bakılmadığında bir etki, sonuç oluşmuyor. Sistemsel yaklaşımda aktörlerin birbirilerine sorumluluğu olması gerekiyor. Her aşamada yapılacak çok şey var” dedi.

Sürdürülebilirlik Akademisi Türkiye Direktörü Semra Sevinç, moderatörlüğünü yürüttüğü ‘Tarımda İsrafı Nasıl Önleriz?’ konulu oturumda, dünyada her yıl 1 trilyon dolarlık atık ortaya çıktığını, Türkiye’de ise her yıl 14 milyar dolar değerinde 20 milyon ton gıda atığı oluştuğu bilgisini paylaştı.

Zirve, Temel İhtiyaç Derneği’ne geçtiğimiz yıl içinde en fazla maddi (nakdi) destekte bulunan Cargill Türkiye ve en yüksek tonajda bağışı ile (ayni) destekte bulunan Danone Türkiye’ye teşekkür plaketlerinin takdimi ile sona erdi.