CHP Kayseri Milletvekili Aşkın Genç, basın sektörünün ve basın mensuplarının sorunlarının araştırılması ve yeni bir Basın İş Kanunu yapımında izlenmesi gereken yolların tespitine ilişkin araştırma önergesi verdi.

Genç, önergenin gerekçesinde şunları ifade etti:

“Basın sektörü, Türkiye’de demokrasinin gelişmesi ve güçlenmesi açısından hayati bir rol oynamaktadır. Basın mensuplarının doğru, tarafsız ve hızlı bilgi akışı sağlaması, toplumun bilinçlenmesi ve kamuoyunun oluşturulması için büyük önem taşır. Ancak, mevcut Basın İş Kanunu’nun günümüz koşullarına ve teknolojik gelişmelere uygun olmaması, basın sektöründe çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Bu nedenle, yeni bir Basın İş Kanunu’na olan ihtiyaç her geçen gün daha da artmaktadır.

“Basın mensuplarının bağımsız ve özgür bir şekilde görev yapmasını engellemektedir”

Öncelikle, basın mensuplarının çalışma koşulları ve iş güvencesi konusundaki sorunlar, sektörün en acil çözüm bekleyen meselelerinden biridir. Mevcut kanun, gazetecilerin çalışma saatleri, ücretleri ve sosyal hakları konusunda yeterli düzenlemelere sahip değildir. Gazetecilerin düşük ücretler karşılığında uzun saatler çalışması, mesleklerinde sürdürülebilirlik ve motivasyon eksikliğine yol açmaktadır. Ayrıca, iş güvencesinin olmaması, gazetecilerin sürekli olarak işten çıkarılma korkusu yaşamasına neden olmaktadır. Bu durum, basın mensuplarının bağımsız ve özgür bir şekilde görev yapmasını engellemektedir.

Dijitalleşme ve yeni medya kavramları, basın sektörünün karşılaştığı bir diğer büyük meydan okumadır. İnternetin ve dijital teknolojilerin hızla yayılması, geleneksel basın mecralarının yanı sıra dijital gazeteciliği ve internet medyasını da ön plana çıkarmıştır. Ancak, mevcut Basın İş Kanunu, dijital medya çalışanlarının haklarını ve çalışma koşullarını yeterince kapsayamamaktadır. Dijital medyanın hukuki ve etik çerçevede düzenlenmesi hem basın mensuplarının haklarının korunması hem de kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi açısından önem arz etmektedir.

“Yeni Basın İş Kanunu, basın mensuplarının bağımsız ve tarafsız bir şekilde görev yapmalarını sağlayacak düzenlemeleri içermeli”

Basın özgürlüğü ve ifade hürriyeti, demokratik bir toplumun temel taşlarıdır. Ancak, mevcut kanun, gazetecilerin özgürce haber yapabilmesi ve düşüncelerini ifade edebilmesi konusunda yetersiz kalmaktadır. Gazetecilere yönelik baskılar, sansür ve oto-sansür uygulamaları, basın özgürlüğünü tehdit eden unsurlar arasında yer almaktadır. Bu bağlamda, yeni bir Basın İş Kanunu’nun, basın mensuplarının bağımsız ve tarafsız bir şekilde görev yapmalarını sağlayacak düzenlemeleri içermesi gerekmektedir.

Mesleki eğitim ve yeterliliklerin artırılması da basın sektörünün karşılaştığı önemli sorunlardan biridir. Gazetecilerin mesleki bilgi ve becerilerinin güncellenmesi, sektördeki yeniliklere ve teknolojik gelişmelere uyum sağlamaları açısından büyük önem taşımaktadır. Mevcut kanunda bu konuda yeterli düzenlemeler bulunmamakta, gazetecilerin sürekli eğitim ve gelişim olanakları kısıtlı kalmaktadır. Yeni bir Basın İş Kanunu, gazetecilerin mesleki yeterliliklerini artıracak, eğitim ve sertifikasyon programlarını teşvik edecek düzenlemeleri içermelidir.

“Gazetecilerin sendikalaşma ve örgütlenme haklarını güvence altına alacak düzenlemeleri içermelidir”

Sendikalaşma ve mesleki örgütlenme konularındaki yetersizlikler, basın mensuplarının haklarını savunmalarını zorlaştırmaktadır. Gazetecilerin sendikalaşma hakları ve mesleki örgütlenmeleri konusundaki yasal boşluklar, sektördeki çalışma koşullarının iyileştirilmesini engellemektedir. Yeni bir Basın İş Kanunu, gazetecilerin sendikalaşma ve örgütlenme haklarını güvence altına alacak düzenlemeleri içermelidir.

“Basın özgürlüğünün korunması, basın mensuplarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi sağlanacaktır”

Tüm bu nedenlerle, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bir araştırma komisyonu kurulması gerekmektedir. Bu komisyon, basın sektöründe çalışan gazetecilerin ve basın kuruluşlarının sorunlarını detaylı bir şekilde incelemeli, mevcut Basın İş Kanunu’nun eksikliklerini tespit etmeli ve yeni bir kanun yapımı sürecinde izlenmesi gereken yolları belirlemelidir. Komisyonun, basın sektörünün tüm paydaşları ile iş birliği içinde çalışması, ulusal ve uluslararası örnekleri incelemesi ve kapsamlı bir rapor hazırlaması önerilmektedir. Bu sayede, Türkiye’de basın özgürlüğünün korunması, basın mensuplarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve basın sektörünün güçlenmesi sağlanacaktır.

“TBMM, basın mensuplarının çalışma koşullarını iyileştirecek ve sektördeki sorunları çözecek düzenlemeleri hayata geçirmeli”

Bu bağlamda, Türkiye’de basın sektörünün sorunlarının çözülmesi ve basın özgürlüğünün korunması için yeni bir Basın İş Kanunu’nun hazırlanması elzemdir. TBMM’nin gerekli adımları atarak, basın mensuplarının çalışma koşullarını iyileştirecek ve sektördeki sorunları çözecek düzenlemeleri hayata geçirmesi büyük önem taşımaktadır.”

Gazetecilerin Mesleki Memnuniyeti Araştırması, Gazeteciler Cemiyeti tarafından 5 yıl önce başlatıldı ve yıllık raporlar halinde yayınlandı. 2023 yılı sonunda 401 gazeteciyle yapılan anket sonucunda toplanan yanıtlar araştırmaya temel oluşturdu ve bu yanıtların değerlendirilmesiyle birlikte yıllık araştırma raporu hazırlandı. Gazetecilerin çalışma yaşamı, ücretler, mesailer, basın kartı sahipliği gibi özlük ve çalışma haklarına ilişkin durumun fotoğrafını da çeken araştırma, gazetecilerin meslekleriyle kurdukları ilişkiyi de tespit ediyor.

35 GAZETECİ CEZAEVİNE KONULDU

2023 Medya İzleme Raporu’nda da gazetecilerin mesleğini yaparken karşı karşıya kaldıkları hak ihhalleri, haklarında açılan davalar ve yargılamalara ilişkin verilere yer verildi.

2023 Medya İzleme Raporu’nda yer alan bazı veriler şöyle:

Haber faaliyetleri nedeniyle ya da görevi sırasında 85 gazeteci gözaltına alındı. 2022’de gözaltına alınan gazeteci sayısı 78 olmuştu.

Saldırıya uğrayan, fiziksel zorla haber yapması engellenen, ekipmanına zarar verilerek görevini yapması engelenen gazeteci sayısı 67 oldu.

-Türkiye yeniden “en çok gazeteci tutuklayan” ülkeler kategorisine girdi. 2016 yılındaki darbe girişimindeki tutuklamaların ardından geçen yıl tutuklanan gazeteci sayısı açısından Türkiye bu kategoriye geri dönmüş oldu. 35 gazeteci 2024’e cezaevine konuldu.

Dezenformasyon bahaneli/gerekçeli yeni Basın Yasası’yla suç olarak tanımlanan “halka yanıltıcı bilgi yayma” suçlamasıyla soruşturmaya uğrayan gazeteci sayısı tespit edilebildiği kadarıyla yıl boyunca 33 oldu.

2023 boyunca gazetecilere açılan davalara bakıldığında, suçlamaların yine en çok Terörle Mücadele Kanunu kapsamında olduğu görüldü. Gazeteciler hakkında en çok, “örgüt üyesi olmak”, “örgüt propagandası yapmak”, “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanuna Muhalefet Etmek”, “Cumhurbaşkanına hakaret”, “kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret” suçlarını işledikleri iddiasıyla soruşturma başlatıldı. En az 13 gazeteci toplam 18 yıl 8 ay 25 gün hapis cezasına ve toplam 14 bin 500 TL adli para cezasına mahkum edildi.

RTÜK 2023’te 31 Aralık’a kadar Tele 1’E 17 para cezası, 8 kez program durdurma, 7 gün yayın durdurma (ekran karartma) cezası verdi. Halk TV’ye 12 para cezası, 15 kez program durdurma cezası kesti. FOX TV’ye 7 para cezası 2 kez program durdurma, Flash Haber’e 6 para cezası, 8 kez program durdurma, Show TV’ye 3 para cezası 7 kez program durdurma, KRT TV’ye 4 para cezası, 3 kez program durdurma cezası verildi.

“GAZETECİLER DÜŞÜK ÜCRETLERE KARŞIN UZUN MESAİ SAATLERİYLE ÇALIŞIYOR”

Mesleki Memnuniyet Araştırması sonuçlarından öne çıkanlar ise şunlar:

Gazetecilerin üçte birinden fazlası (yüzde 35,4) gazetecilik faaliyetlerinden ötürü gözaltına alındığını ya da yargılandığını ifade etti.

Gazetecilerin neredeyse yarısı (yüzde 45,4) yaptığı haber nedeniyle yargılanma ya da suçlanma kaygısı taşıyor.

Gazetecilerin üçte biri asgari ücret ya da bunun altında maaş alıyor (yüzde 36,7). İki asgari ücret kadar maaş alan gazetecilerin oranı ise sadece yüzde 7,7.

Gazeteciler bu düşük ücretlere karşın uzun mesai saatleriyle çalışıyor. Yasal çalışma süresi olan 8 saat çalışan gazetecilerin oranı sadece yüzde 28,2. Gazetecilerin büyük bölümü (yüzde 39,4) günlük 9 ila 12 saat arasında çalışıyor. 13 saat ve üzeri çalıştığını belirtenlerin oranı ise yüzde 14,7.

ÇGD’nin 46. kuruluş yıl dönümü dolayısıyla yapılan açıklamada, şu görüşlere yer verildi:

“ÖRGÜTÜMÜZ 46 YILI GERİDE BIRAKTI”

“Gazetecilerin gerçek bir örgüte olan ihtiyacını karşılamak için yola çıkanların kurduğu, dönemin toplumsal koşulları içinde şekillenen, bugüne gelirken büyük ve onurlu bir mücadele deneyimi biriktiren örgütümüz Çağdaş Gazeteciler Derneği, 46 yılı geride bıraktı.

Kurulduğu günlerde kastlaşmış yapılar haline gelen dernek ve sendikalardan dışlanan fakat alanın gerçek emektarları olan genç gazetecilerin, ‘Rüzgarlı’nın Barbarları’ olarak gösterdikleri irade, 1978 yılında yeni ve gerçek bir gazeteci örgütü ortaya çıkardı. Çağdaş, gazetecilerin emek ve meslek haklarının korunması, toplumsal yaşamın demokratikleştirilmesi ve örgütsel dağınıklığın son bulması için 46 yıl önce bugün harekete geçti.

Yargısız infazların, hak ihlallerinin, milliyetçiliğin, yoksulluğun, faşizmin giderek yükseldiği günlerde ‘laf olsun diye değil, ihtiyaçtan’ kurulan ÇGD’nin amacı tüzüğünde şu şekilde ifade edildi: ‘Demokrasinin en temel kurumu olan, bütün öteki özgürlüklere kaynaklık eden düşünceyi ifade ve basın özgürlüğünün Türkiye’de tam olarak gerçekleşmesi, haber alma hakkının hiçbir baskı ve sınırlama olmaksızın kullanılabilmesi, gazetecilerin mesleki hak ve çıkarlarının korunup geliştirilmesi ve bu yönde sendikal örgütlenmenin güçlendirilmesi için çalışmak; üyelerinin kültürel gelişmesine, ekonomik ve sosyal refah düzeyinin yükseltilmesine katkıda bulunmak.’ Bu amaç ve ilkeler doğrultusunda Alaattin Orhan, Mehmet Genç, Osman Z. Yüksel, Mehmet Öztoprak, Necmiye Aba, Alaattin Sevim, Cengiz Kuşçuoğlu tarafından kurulan Çağdaş, kısa sürede oldukça güçlü ve etkili bir meslek örgütü haline geldi.

“ÇAĞDAŞ,  GAZETECİLİK MÜCADELESİNİN EN ÖNÜNDE OLMAYI HEP SÜRDÜRDÜ”

Türkiye’nin en çalkantılı günlerinde kurultaylar düzenleyen, demokratik haklarla ilgili raporlar hazırlayan, geniş bir gazetecilik külliyatı oluşturan ve alanın mesleki-politik perspektifini geliştiren Çağdaş, geride bıraktığı yıllar boyunca binlerce üyesi, yüzlerce yöneticisi ile gazetecilik mücadelesinin en önünde olmayı hep sürdürdü. Çağdaş, 46 yıllık birikimi ve deneyimi ile bugün de kurucu iradesinin belirlediği çizgide, Kuruluş Bildirgesi’nin ışığında gazetecilerin özlük haklarının iyileştirilmesi, ifade özgürlüğünün savunulması, sendikal örgütlenmenin genişletilmesi için çalışmaya devam etmekte; demokratik meslek mücadelesini basın emekçilerinin hakları mücadelesiyle bir tutarak kendi öz-gücüne dayanan bir örgüt olarak varlığını inatla sürdürmektedir. Çağdaş her zaman olduğu gibi bugün de örgütsel yapısını günün koşullarına göre yenileyerek, genç gazetecilerin varlığını önceleyerek, mücadele alanındaki dağınıklığa ve ideolojik savrulmalara karşı tutum alarak yoluna devam etmektedir.

“ÇGD’Yİ BUGÜNLERE ULAŞTIRAN HERKESE SAYGILARIMIZI VE ŞÜKRANLARIMIZI SUNUYORUZ”

Çağdaş, cezaevleriyle, davalarla, şiddetle, tehditle, sömürüyle her geçen gün daha fazla karşı karşıya bırakılan gazetecilerin emek ve meslek haklarını savunmaktan, demokratik hakların geliştirilmesi için çaba göstermekten, barışa ve bağımsızlığa inanmaktan dün olduğu gibi yarın da vazgeçmeyecektir. Bu düşünceler doğrultusunda bütün meslektaşlarımızı gazeteciliğin ve gazetecilerin savunulması için tek mümkün yol olan örgütlü mücadeleyi daha etkin şekilde sürdürmek için Çağdaş çatısı altında buluşmaya ve bugünlere ulaşan onurlu geçmişi çoğaltarak geleceğe bırakmaya çağırıyoruz. Geride bıraktığımız 46 yılda kaybettiğimiz tüm ustalarımızı saygıyla anıyor, ÇGD’yi bugünlere ulaştıran herkese saygılarımızı ve şükranlarımızı sunuyoruz. Gazeteciliğin ve gazetecilerin özgür olacağı nice 46 yıllara. Yaşasın basın özgürlüğü, yaşasın örgütlü mücadelemiz, yaşasın ÇGD.”