DIŞİŞLERİ Bakanı Hakan Fidan, Etiyopya Dışişleri Bakanı Taye Atske Selassie ve Somali Dışişleri Bakanı Ahmed Muallim Fiqi’yi Ankara’da ağırladı.

Dışişleri Bakanı Fidan, Etiyopya Dışişleri Bakanı Selassie ve Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Fiqi’nin Ankara’da Türkiye’nin ev sahipliğinde buluşmalarının ardından mevkidaşlarıyla birlikte açıklama yaptı. Etiyopya ve Somali’den gelen konuk bakanlarla birlikte olmaktan büyük mutluluk duyduğunu belirten Bakan Fidan, Türkiye’nin barış, diplomasi ve iyi niyete olan taahhüdünün ortak diyalog oluşturmak ve ortak temeller bulma konusundaki çabaları desteklediğini kaydetti. Fidan, “Biz bugün kendimizi çok imtiyazlı bir pozisyonda buluyoruz. Her iki tarafın Türkiye ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a gösterdiği en üst seviyedeki güven ve vermiş oldukları yetki bizim doğru yolda olduğumuz inancımızı güçlendiriyor” dedi.

Dışişleri Bakanı Fidan, hem mevkidaşlarıyla hem de heyetler arasında yapılan görüşmeler sırasında bütün tartışma noktaları üstünde görüş teatisinde bulunduklarını ifade etti. Bakan Fidan, her iki tarafın da konularla ilgili hassasiyetlerini dile getirdiklerini söyledi.

2 EYLÜL’DE TARAFLAR YENİDEN BİR ARAYA GELECEK

Fidan, görüşmeler sonrasında bütün tarafların çok daha iyi bir anlayışa ulaştığını dile getirerek, “Tabii ki çok komplike bir husustan bahsediyoruz, bunlar göz önünde bulundurulduğunda bu hususla ilgili başka değerlendirmelerin yapılması gerekeceği aşikardır. Bugün duyduklarımız ışığında gelecekle ilgili umudumuz pekişmiştir. Bakanlar ikinci tur bir görüşme için 2 Eylül 2024’te Ankara’da tekrar buluşmaya karar vermişlerdir” dedi.

Fidan, konuk bakanlara Ankara’ya geldikleri için teşekkür ederek, ekiplerin birlikte çalışmaya iyi niyet esasında devam edeceklerini ve Ankara’daki bir sonraki toplantı için hazırlıkları devam ettireceklerini söyledi. Bakan Fidan, heyetlerle birlikte yapılan göreşmelerden yanı sıra Etiyopya ve Somali dışişleri bakanlarıyla birebir görüşmelerde de bulundu.

‘TÜRKİYE-ETİYOPYA-SOMALİ ORTAK ANKARA AÇIKLAMASI’

Fidan’ın açıklaması sonrasında Dışişleri Bakanlığı, Türkiye, Etiyopya ve Somali arasında düzenlenen görüşmelere ilişkin ‘Ortak Ankara Açıklaması’nı yayımladı. Açıklamada, “Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Sayın Hakan Fidan’ın daveti üzerine, Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Sayın Taye Atske Selassie ve Somali Federal Cumhuriyeti Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Sayın Ahmed Moallim Fiqi 1 Temmuz 2024 tarihinde Ankara’da bir araya gelmiştir. İki ülkenin bakanları, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında, farklılıklarına yönelik samimi, dostça ve ileriye dönük, ayrı ayrı görüş alışverişinde bulunmuş ve görüş farklılıklarını karşılıklı olarak kabul edilebilir çerçevede ele almaya yönelik perspektifler geliştirmişlerdir. Somali ve Etiyopya’nın Dışişleri Bakanları, farklılıkların barışçı yöntemlerle çözülmesi konusundaki kararlılıklarını yinelemişler; kolaylaştırıcılığı ve yapıcı katkılarından dolayı Türkiye’ye takdirlerini ifade etmişlerdir. Bakanlar, ihtilafların çözüme kavuşturulması ve bölgesel istikrarın sağlanması amacıyla diyaloğu sürdürme konusunda mutabık kalmışlardır. Bakanlar, 2 Eylül 2024 tarihinde Ankara’da ikinci tur görüşmeleri gerçekleştirme konusunda anlaşmışlardır. Her iki taraf da, bu girişiminden dolayı Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a şükranlarını sunmuştur.” denildi.

‘ETİYOPYA İLE SOMALİLAND ARASINDA MUTABAKAT ZAPTI İMZALANDI’

Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ve Somaliland Başkanı Musa Bihi Abdi 1 Ocak’ta Somaliland sınırları içindeki 20 kilometre sahil şeridini 50 yıllık süreyle Etiyopya’nın kullanımına sunan, ayrıca Berbera Limanı’nda kullanım hakkı sağlayan bir Mutabakat Muhtırası imzalamıştı. İmza töreninde konuşan Somaliland Başbakanı Abdi, Etiyopya’nın Somaliland’ı ilk tanıyan ülke olacağını da açıklamıştı. Bu durum Somali tarafından büyük tepki yaratmıştı. Etiyopya makamları daha sonra yaptığı açıklamalarda, tanımanın şimdilik söz konusu olmadığını belirtmişti.

8 Mayıs’ta Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed’in Özel Temsilcisi Mulatu Teshome Wirtu ilberaberinde Etiyopya Dışişleri Bakanı Selassie ile birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edilmişti. Görüşmede Etiyopya Başbakanı Ahmed, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, muhatap Somali ile Etiyopya arasında Türkiye’nin arabuluculuk yapmasını talep eden mektubu elden tevdi etmişti.

Milyonlarca Afrikalı bu yıl genel ve yerel seçimler için sandık başına gitmeyi hazırlanıyor. Afrika’nın genç nüfusu ve ekonomik potansiyeline rağmen iktidara gelen liderlerin halkları için çalışmak yerine kendi çıkarlarını gözetmesi, kalkınmanın en büyük engeli olarak gösteriliyor.

Afrikalı uzmanlara göre ise 2024’ün daha iyi geçmesi ve sorunların kalıcı bir şekilde çözülebilmesi için dışa bağımlılığın sonlandırılması ve bu sorunlara Afrikalılar tarafından çözüm üretilmesi gerekiyor.

Sudan 2024’te bölünme tehlikesiyle karşı karşıya

Sudan’da 2023’ün nisan ortasında Egemenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan komutasındaki ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında başlayan çatışmalar 2024’te de devam ediyor. Ülkedeki siyasi istikrarsızlık ise bu yıl 6’ncı yılına girdi.

Ülkedeki iç savaşta ölenlerin sayısı 12 bini geçti, 33 binden fazla kişi de yaralandı. Nüfusun yaklaşık yarısına denk gelen 25 milyon kişi insani yardıma muhtaç hale geldi.

Sudan’da iç savaş devam ederken orduyla çatışan HDK Komutanı Muhammed Hamdan Dagalu’nun destek arayışı için Afrika ülkelerini ziyareti ve Sudan’daki siyasi bir grupla imzaladığı anlaşma, ülkedeki insani krizin 2024’te de süreceğini gösteriyor ve bölünme riskini artırıyor.

Afrika Boynuzu’nun 2024 gündemi Somaliland krizi

Afrika Boynuzu ülkelerinden Somali ve Etiyopya, 2024’e Somaliland kriziyle girdi.

Etiyopya ile Somaliland arasında 2024’ün ilk gününde liman kullanımı ve denize erişim için imzalanan mutabakat zaptı hem Somali ile Etiyopya arasında hem de Somaliland hükümetinde krize neden oldu.

Somaliland ile Etiyopya arasındaki anlaşmanın tamamlandığında Etiyopya, Somaliland’i “bağımsız” olarak tanıyan ilk devlet olacak.

Etiyopya’nın ticari ve askeri olarak Somaliland kıyılarında faaliyet yürütmesine izin veren adıma Somali, “iç işlerine müdahale” gerekçesiyle şiddetle karşı çıktı.

2024’e girerken yeni bir bölgesel krizin oluşmasına neden olan bu adımı, Arap Birliği ve Afrika Birliği kınadı.

İki ülke arasındaki krizin yanı sıra Somaliland’de hükümet krizi de patlak verdi. Somaliland’in Savunma Bakanı Abdiqani Mohamud Ateye, Somaliland ile Etiyopya arasında atılan adımı “hukuksuz anlaşma” olarak değerlendirerek görevinden istifa etti.

Etiyopya’nın, Somaliland topraklarında gözü olduğunu savunan Ateye, Somaliland Başkanı Musa Bihi Abdi’yi, Etiyopya ile Kızıldeniz’de liman ve deniz üssü anlaşması konusunu bakanlarına danışmamakla suçladı.

Birçok ülkede seçim yapılacak

Senegal, Güney Afrika Cumhuriyeti, Gana, Komorlar, Ruanda, Cezayir, Tunus ve Mozambik 2024’te seçime gidecek ülkeler arasında yer alıyor.

Mali, Burkina Faso, Sudan, Gabon ve Nijer gibi ülkelerde ise ordunun sivil idareyi yıkarak yönetimi ele geçirmesi ya da sivil yöneticilerin, vatandaşları yerine kendi çıkarlarını gözetmesi eleştirilere neden oluyor.

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Bizim Afrika Platformu Koordinatörü Faruk Mintoiba, birçok Afrika ülkesinde sorunların 2024’te de devam ettiğini ancak iktidarı ele geçirenlerin bu sorunlara kayıtsız kaldığına dikkati çekti.

Aynı zamanda “Bir Afrikalı Gözünden Afrika” kitabının yazarı olan Togolu Mintoiba, kıta ülkelerinde sorunların devam etmesinin ana nedenlerinden birinin, iktidarı ele geçiren Afrikalı liderlerin kendi halkları ve ülkeleri için çalışmamaları olduğunu vurguladı.

Mintoiba, “Yeni yıla girdik ancak Afrika ülkelerine baktığımızda çok fazla bir değişikliğin olmadığını ve maalesef olmayacağını görüyoruz. Çünkü iktidara gelenler çoğunlukla kendi çıkarları için çalışıyorlar. İktidar değişimlerinde ise kendilerine yakın gruplarla çıkarlarını korumak istiyorlar.” dedi.

Afrika’daki seçimlerin işlevsizliğiyle ilgili Kamerun’u örnek gösteren Mintoiba, Afrika’da en uzun süre görev yapan lider özelliğini taşıyan Devlet Başkanı Paul Biya’nın 90 yaşında olduğunu ve ülkeyi 40 yıldır yönettiğini hatırlattı.

Zengin kaynaklara rağmen ekonomik bağımlılık devam ediyor

Afrika’nın zengin doğal kaynakları, genç nüfusu ve ekonomik potansiyeline rağmen dışa bağımlılığın devam etmesi 2024’te kalkınmayı engelleyecek nedenler arasında yer alıyor.

Kıtada yaşanan siyasi, ekonomik ve toplumsal sorunlara kalıcı bir şekilde çözüm üretilebilmesi için kıta dışı devletler ya da kuruluşların desteği olmadan Afrikalılar tarafından adım atılması gerektiğini belirten Mintoiba, Afrika Birliğinin (AfB) kendi güvenliğini finanse edemediğine dikkati çekti.

Bu durumdaki bir birlikteliğin Afrikalılar için çözüm üretemeyeceğine dikkati çeken Mintoiba, bağımsızlıklarından bugüne Afrika’da sorunların devam etmesinin ana nedeninin finansman desteğinin dışarıdan sağlanması olduğunu söyledi.

Siyasi istikrarsızlık ve güç rekabeti güvenlik sorunlarını derinleştiriyor

Son 4 yılda Sahel bölgesinde 4 darbe, 2 darbe girişimi yaşanırken siyasi istikrarsızlık, kötü yönetişim ve etnik kutuplaşma, DEAŞ ile El Kaide bağlantılı grupların elini güçlendiriyor.

Başta Rusya ile Fransa olmak üzere kıta dışı aktörlerin Afrika’daki güç mücadelesi ve jeopolitik rekabet de birçok ülkeyi doğrudan etkiliyor.

Uganda İslam Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Yusuf Serunkuma 2023’te yaşanan sorunların 2024’te de süreceğini ve sorunların küçük farklılıklar dışında büyük ölçüde aynı kalacağını belirtti.

Serunkuma, “Sudan’da iç savaş çıkmazı ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki (KDC) çatışmalar devam ediyor. Bu bölgelerde kıta dışı aktörlerin müdahalesi ve yeraltı kaynaklarına yönelik talep devam ettikçe bu krizler de devam edecek. Devletler haricinde IMF (Uluslararası Para Fonu) ve Dünya Bankası hayatlarımıza müdahale etmeye devam ettiği sürece 2023’te yaşadığımız olaylara 2024’te de şahit olacağız.” diye konuştu.

Afrika gelecek için umut vadediyor

Afrika ülkelerinde yaşanan krizlere rağmen kıta birçok aktör için 2024’te de çekim merkezi olma özelliğini koruyor.

Afrika ülkelerinin siyasal ve ekonomik özgürlüklerini kazanma yolundaki çabaları, toplumsal değişimleri, kültürel ve doğal zenginlikleri, teknoloji alanındaki gelişmeleri, pazar hacmi, genç nüfusu ve geleceğe yönelik adımlarla Afrika birçok kişi için umut vadetmeye devam ediyor.

Büyükelçi Baran, Türkiye ile Etiyopya arasındaki siyasi, ekonomik ve diplomatik ilişkileri AA muhabirine değerlendirdi.

İki dost ülke arasındaki ilişkilerde son yıllarda yaşanan olumlu gelişmelerin son derece memnuniyet verici olduğunu belirten Baran, diplomatik ilişkilerde yaşanan gelişmelerin yanı sıra ticaret hacminde de henüz istenilen seviyelerde olunmasa da gidişatın güzel olduğunu dile getirdi.

Baran, Türkiye’nin Etiyopya’ya ihracatının, bu yılın 11 ayında, geçen yılın aynı dönemine paralel olarak gerçekleşerek, 290 milyon dolara yaklaştığını aktardı.

Etiyopya’da döviz piyasasından ve bankacılık transferlerinden kaynaklanan birtakım sıkıntılar yaşanabildiğini aktaran Baran, ithalat ve ihracatta bazı kısıtlamalar uygulandığını, bu sıkıntıların ortadan kalkması halinde ihracatın çok daha yüksek rakamlara çıkabileceğini vurguladı.

Baran, ülkeler arasındaki dış ticaretin artırılması için sürekli faaliyet halinde olduklarını ifade ederek, bu yıl 2022’ye göre ihracat rakamında çok büyük bir artış görülmese de gelecek yıl ile alakalı hedeflerinin yüksek olduğunu bildirdi.

En büyük ihracat payı çelik sektöründe

Büyükelçi Berk Baran, Türkiye’nin Etiyopya’ya gerçekleştirdiği ihracatta en büyük payı çelik sektörünün aldığını söyledi.

Sektördeki ihracatın bu yılın 11 ayında, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 99 artışla 156 milyon dolara yaklaştığını aktaran Baran, “Bu artış inşaat sektöründen kaynaklanıyor. Ülkede bir inşaat patlaması var. Bu ülkede çelik ile inşaat malzemeleri alanında çok yüksek bir potansiyel var. Likidite gibi bazı problemler olsa da buranın alım gücü de yüksek. Etiyopya’da ekonomik koşullar düzeldikten sonra çelik ihracatımızın daha da artacağına inanıyorum.” diye konuştu.

Diğer sektörlerde de çelik ihracatındaki artışı yakalayabilmek için yapılması gerekenlere değinen Baran, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yıl içinde Ticaret Bakanlığımızın teşvikiyle gerçekleştirilen birtakım alım heyeti etkinlikleri sayesinde otomotiv, yedek parça, gıda, tıbbi malzeme, ilaç ve benzeri alanlarda da benzer ilerlemeler kaydettik. Bunları daha da artıracağımızı düşünüyorum. Dış ticaret hacmimizi artırmak için de daha fazla alım heyetleri oluşturmalı, ticaret anlaşmaları imzalamalı ve bunların sayısını artırmalıyız. Mesela tercihli ticaret anlaşmasında ilerleme kaydedersek bu her iki ülkenin de yararına olacaktır.”

Baran, Türkiye’nin Afrika’ya kazan-kazan prensibiyle yaklaştığını, kardeşlik hukuku çerçevesinde ilişkilerini geliştirdiğini, bu kıtayı ticari ilişkilerden ibaret görmediğini vurguladı.

Türkiye tarafından hayata geçirilen Türkiye-Afrika İş Forumlarının ülkeler arası ticari ve diplomatik ilişkilere katkısından bahseden Baran, kendilerinin de bu organizasyonlara katkı sunmaya devam edeceklerini bildirdi.

Baran, “Türkiye, Etiyopya’da en büyük yatırımcılar arasında yer alıyor. Ülkede 200 civarında Türk şirket faaliyet gösteriyor. Bunların başında inşaat, ilaç ve gıda şirketleri var.” dedi.

“Türk şirketler bu ülkeye birçok alanda yatırım yapabilir”

Etiyopya’daki kahve üretimine de değinen Baran, şunları dile getirdi:

“Bu alanda da önemli yatırımlar ve yatırım fırsatları bulunuyor. Kahve denilince belki Etiyopya çok fazla bilinmiyor. Türk kahvesi akla geliyor belki ama kahvenin ana vatanı gerçekten de Etiyopya. Eskiden ‘Kahve Yemen’den gelir.’ diye bilinirmiş. Doğrusu, kahve Yemenli tüccarlar tarafından Etiyopya’dan getirilirmiş. Burada çok lezzetli kahveler üretiliyor. Bu alanda daha fazla yatırım da yapılabilir diye düşünüyorum. Bu durum iki ülke arasındaki dış ticaret hacmini de olumlu etkileyecektir.”

Bu konuda çalışmalar yapan Türk işletmeler olduğunu belirten Baran, Dünya Türk İş Konseyi (DTİK) Etiyopya Temsilcisi Ozan Semerci’nin de Etiyopya’da kahve alanında yatırımları olduğunu aktardı.

Baran, “Afrika’nın en kalabalık ikinci ülkesi Etiyopya’da geniş tarım alanları var ve bu ülke verimli topraklara sahip. Türk şirketler bu ülkeye birçok alanda yatırım yapabilir. Burada ciddi potansiyel mevcut.” değerlendirmesinde bulundu.

“Türkiye Maarif Vakfının 7 okuluyla verdiği çok kaliteli bir eğitim var”

Berk Baran, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 128. yılında olduğunu, Etiyopya ile Türk halkı arasındaki ilişkilerin ise 1500’lü yıllara dayandığını belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yurt dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı tarafından verilen hükümet bursları, ülkeler arasındaki ticari ve diplomatik ilişkilere büyük katkı sunuyor. Türkiye Maarif Vakfının burada 7 okuluyla verdiği çok kaliteli bir eğitim var. Bunu da açıkçası Türkiye’nin buradaki marka yatırımlarından biri olarak görüyoruz. Keza Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) buradaki kalkınma alanındaki yardımlarına da çok büyük önem verildiğini görüyoruz. TİKA da sadece Etiyopya’daki değil Afrika’daki markalarımızdan biri. Türk Hava Yolları, Afrika kıtasında 62 noktaya uçuyor. Dolayısıyla sadece Türkiye ile Etiyopya arasında değil ülkemizin bütün Afrika ile bağlarını da kuvvetlendiriyor.”

Etiyopya’da Türk dizilerinin de çok ciddi bir izleyici kitlesi olduğunu belirten Baran, “Bunu sadece halklar arasındaki yakınlaşmaya bir katkı olarak değil ekonomiye de bir katkı olarak görmek lazım. Buradaki moda ve mobilya sektörlerini gerçekten Türk dizileri etkilemeye başladı. Ülkemizde eğitim gördükten sonra Türkiye sevgisiyle geri dönen Etiyopyalı mezunların altını tekrar çizmek istiyorum. Onlar ülkemizin adeta birer temsilcisi, elçisi oluyorlar burada.” ifadelerini kullandı.