ÇANAKKALE – Çanakkale’nin Kuzey Ege Denizi’nde her yıl 50 bine yakın yerli ve yabancı turistin ziyaret ettiği turizm merkezi Bozcaada ilçesinde antik kentin nekropolis alanında 2023 yılı sonunda yapılan kazı çalışmaları sırasında çok sayıda çocuk mezarı tespit edildi. Kazılar sırasında erken yaşta ölen çocukların hem küp mezar hem amfora mezar hem de taş örme mezarlarda ölü hediyeleriyle birlikte gömüldüğü belirlendi.

Tenedos antik kenti kazıları Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü destekleriyle Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Turan Takaoğlu başkanlığında 12 kişilik bir ekiple yürütüldü. Kazı çalışmaları 2023 yılı sezonunda ilk önce Bozcaada Kalesi’nde, ardından da antik kentin Nekropolis alanında gerçekleştirildi. Nekropolis’te yapılan kazılarda özellikle çocuk gömülerine ilişkin yeni verilere ulaştı.

Kazısı yapılan çocuk mezarları arasında özellikle M.Ö. 6. yüzyıla ait bir pithos ya da küp mezar içine sonradan M.Ö. 4. Yüzyılda ikinci bir küp mezar yerleştirildiği örnek oldukça dikkat çekiciyor. Sonradan yapılan küp mezarın içine ölü hediyesi olarak altı adet pişmiş toprak heykelcik ve bir adet at ayağı biçimli bronz iğne yerleştirildiği belirlendi. Genel itibarıyla antik Yunan festivaller tanrısı Dionysos kültüyle ilişkilendirilebilecek bu heykelciklerden ikisi doğu kıyafetleri içinde Frig başlığı takmış iki adet dansçıyı, birisi telli müzik aleti lir çalan kadını, geriye kalan üçü de ayakta duran kadınları betimleniyor. Dansçı ve müzisyen betimli heykelciklerinin bir mezara yerleştirilmesi dönemin inanç özelliklerini yansıtır bir şekilde dans etme yoluyla kendinden geçerek tanrıya ulaşmanın ve bütünleşmenin arkeolojik bir göstergesi olarak görülüyor. Kazı buluntuları, Tenedos Kazısı ekibi üyesi Dr. Çilem Yavşan tarafından restorasyon ve konservasyon işlemlerine tabi tutuldu. Kazı sezonu ardından buluntular Troya Müzesi Müdürlüğüne teslim edildi.

Tenedos kazıların Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü desteğiyle gerçekleştirildiğini ifade eden Kazı Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Ömer Can Yıldırım, “2023 yılı içerisinde kazı çalışmalarımız Bozcaada Kalesi ve Antik Nekropolis Alanında yapıldığını belirterek, “Özellikle Nekropolis alanında gerçekleştirilen çalışmalarda daha önce arkeolojik literatür de pek bilinmeyen ve çocukların gömme alanı olarak sınırlanmış bir alan tespit edildi. Bu alanda tespit edilen mezarlardan Pithos mezar olarak tanımladığımız yapı pithos içinde pithos özelliği göstererek daha önce arkeolojik veriler de pek bilinmeyen bir verinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Buradaki genel gömme geleceği M.Ö. 6’ncı yüzyılda ilk gömme işleminin yapıldığı daha sonra da yaklaşık 200 yıllık bir zaman süreci sonrasında da yani M.Ö. 4’üncü yüzyılda yani Geç Klasik Dönemde ikinci bir gömme işleminin yapıldığını göstermektedir. İkinci gömme de tespit edilen ve 6 adet eserle temsil edilen mezar yansıtmış olduğu pişmiş toprak heykelcikler ve de bronzdan bir iğne ile dikkat çekmektedir. 2023 yılı içerisindeki kazı çalışmalarında elde edilen buluntular, Çanakkale’de Troya Müzesi Müdürlüğüne teslim edilmiştir” dedi.

2023 yılı içerisinde Tenedos Antik mezarlık alanın da gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda elde edilen pitos mezarı içinde pitos şeklinde tasarlanmış olan gömme geleneğinde pişmiş toprak heykelcikler ve de bronzdan bir iğne bulunduğunu da kaydeden Kazı Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Ömer Can Yıldırım, “Eserlerin genel özelliklerine baktığımız zaman giyiniş tarzları, tanrıça motifleri bu dönem içerisinde hakim olan inanç ve tanrıya ulaşmayla ilgili genç yaşta gömülmüş olan çocuklara duyulan saygının belirtisidir. Bu eserleri tarih açısından da değerlendirdiğimiz zaman eserlerin stilistik ve analojik özelikleri bu eserlerin yaklaşık olarak 2 bin 700 yıllık zaman süreci öncesinde imal edilip, genç yaşta ölen bir çocuğun mezarına konulduğunu göstermektedir. Eserlerden ilk gördüğümüz dansçı oklasma formu olarak adlandırılan eserlerden iki tanesi dikkat çekmektedir. Eserlerin üzerinde bulunan giysi tipleri, doğu daha çok firik kültürüyle ilgili ve de Dionysos yanı sıra Kybele kültüyle ilgili olduğunu söyleyebiliriz. Bu özellikte, özellikle Tenedos Nekropolisinde M.Ö. 4’üncü yüzyılda bu dini ideolojinin hakim olduğunu bizlere net olarak göstermektedir. Eserlerin yansıtmış oldukları tipolojik özellikler Tenedos Nekropolisinin Geç Klasik Dönem erasında mevcut olan kültürel özelliklerini anlamada bizlere kayda değer veriler sunmaktadır” diye konuştu.

Kültür ve Turizm Bakanlığınca İçkale’de yer alan 14 tarihi binada 2005’te başlatılan ve 2014’te tamamlanan restorasyon çalışmasının ardından 2015’te İçkale Müze Kompleksi olarak ziyaretçilere kapılarını açan yerleşkeye her geçen yıl ilgi artıyor.

Geçmişi 12 bin 400 yıl öncesine kadar uzanan eserlerin de yer aldığı teşhir salonlarına gelen ziyaretçiler, müzedeki 1615 eseri inceleme fırsatı buluyor.

Bu yıl 90. yılını kutlamaya hazırlanan müzenin, 200 bin ziyaretçi ağırlaması hedefleniyor.

Diyarbakır Müze Müdür Vekili Müjdat Gizligöl, AA muhabirine, 1934’te kurulan Diyarbakır Müzesi’nin, Cumhuriyet’in ilk müzelerinden biri olduğunu söyledi.

Müzenin ilk olarak merkez Sur ilçesindeki Zinciriye Medresesi’nin avlusunda eserlerin depolandığı ve korunduğu yer olarak faaliyete geçtiğini aktaran Gizligöl, Türkiye’de 1980’lı yıllarda teşhire yönelik yapıların kurulmasıyla Diyarbakır’da da Elazığ Caddesi’nde müze binası inşa edildiğini belirtti.

Müzenin envanterinde 36 bine yakın eser var

Gizligöl, İçkale Müze Kompleksi’nin 2015’te kapılarını açmasıyla birlikte bulunduğu semtin turizmine de katkı sunduğunu kaydetti.

Müzenin, 1960’lı yıllardan itibaren 40’ın üzerinde kazı çalışmasıyla envanterine çok kıymetli eserler kazandırıldığını ve hala kazı çalışmalarının sürdüğünü vurgulayan Gizligöl, şöyle konuştu:

“1934’ten bu yana ister müsadere ister satın alma isterse de kazılar vasıtasıyla koleksiyonumuzda 36 bine yakın eser var. Hem Diyarbakır tarihini hem de Neolitik dönemden başlayıp 1900’lü yıllara kadar her dönemden, her çağdan kıymetli eserleri barındırıyor. Bu eserlerin 1615’i vitrinlerde, ziyaretçilere açık. Diğer eserler de uygun koşullarda depolarda muhafaza ediliyor.”

“Ziyaretçilerini 12 bin 400 yıllık tarihi yolculuğa çıkarıyor”

Tarihi binalardan oluşan Diyarbakır Müzesi’nin açık hava müzesi niteliğinde olduğunu dile getiren Gizligöl, kompleksin Roma döneminden başlayıp Osmanlı’nın son dönemine kadar inşa edilmiş 14 yapıdan oluştuğunu bildirdi.

Müze alanında bir höyüğün bulunduğunu anlatan Gizligöl, şöyle devam etti:

“Bu höyük büyük bir ihtimalle ilk Diyarbakırlıların gelip konakladıkları, barınak yaptıkları mekan. 9 bin yıldır Diyarbakır Müzesi’nde hayat var. Diyarbakır Müzesi’nin seksiyonunda bizzat müzenin bahçesinden çıkan eserler var. Bu dünyada başka hiçbir yerde yok. Höyükte yapılan kazılarda çıkan eserleri teşhir salonlarımızda sergiliyoruz. Diyarbakır, dünyanın en eski kentlerinden biri olduğu için Diyarbakır Müzesi’nde bulunan eserler de dünyanın en eski eserleri arasındadır. Diyarbakır Müzesi ziyaretçilerini 12 bin 400 yıllık tarihi yolculuğa çıkarıyor.”

Müzenin 2021’de 47 bin, 2022’de de 68 bin kişiyi ağırladığını aktaran Gizligöl, Kahramanmaraş merkezli depremlerden dolayı müzenin aylarca kapalı kalmasına ve turizm acentelerinin Diyarbakır’a tur düzenlememesine rağmen, 2023’te bölgedeki bütün müzelerden daha fazla ziyaretçi artışı yaşadıklarını anlattı.

Gizligöl, “Müzemiz 2023’te tarihi bir rekor kırarak 131 bin ziyaretçiyi ağırladı. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 90’lık bir artıştır. Bu bizim için çok sevindirici. 2024 hedefimiz 200 bin. Fakat uzun vadede 2030’a kadar 1 milyon ziyaretçi hedefimiz var.” ifadelerini kullandı.

Gizligöl, bu yıl müzenin 90. yıl dönümü dolayısıyla çeşitli tanıtım etkinlikleri düzenleyeceklerini sözlerine ekledi.

Ziyaretçilerden Metin Bağcıer de ailesiyle müzeyi gezmeye geldiğini söyledi.

Birçok tarihi eseri incelediğini belirten Bağcıer, “Gezilmesi, görülmesi açısından güzel bir mekan. Müzeye gelinmesini tavsiye ederim. Burada çok güzel eserler sergileniyor.” dedi.

Denizli’den gelen Metin Kayhan ise kentin tarihi yerlerini gezdiğini ve çok beğendiğini dile getirerek, müzeyi gezerken adeta tarihte yolcuğa çıktığını kaydetti.