Türkiye İstatistik Kurumu’nun, Birleşmiş Milletler ile Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerinden derlediği istatistiklere göre; Türkiye, 2023 yılında 85 milyon 372 bin 377 olan nüfusu ile 8 milyar 45 milyon 311 bin 447’lik dünya nüfusunun yüzde 1,1’ini oluşturdu.

Türkiye’nin çocuk ve genç nüfusu son 3 yılda azaldı, yaşlı nüfusu artış gösterdi. 2021’de 84 milyon 680 bin 683 olan nüfusun yüzde 26,9’u, 2022’de 85 milyon 279 bin 553 olan nüfusun yüzde 26,5’i, 2023’te ise 8 milyar 45 milyon 311 bin 447 olan nüfusun yüzde 26’sını çocuk nüfus oluşturdu. Genç nüfus oranında da azalma oldu. 2021’de Türkiye nüfusunun yüzde 15,3’ü, 2022’de yüzde 15,2, 2023’te yüzde 15,1’ini genç nüfus oluşturdu.

Yaşlı nüfusunda ise artış kaydedildi. 2021’de Türkiye nüfusunun yüzde 9,7’si yaşlı nüfustan oluştu. 2022’de yüzde 9,9, 2023’te ise yüzde 10,2’sini 65 yaş ve üzerindeki yaşlı nüfus oluşturdu.

DÜNYADA DA YAŞLI NÜFUS ARTTI

Dünya nüfusuna bakıldığında çocuk ve genç nüfusun aynı seviyede olduğu görüldü. 2021 yılında 7 milyar 874 milyon 965 bin 732 olan dünya nüfusunun yüzde 30’unu, 2022’de 7 milyar 975 milyon 105 bin 156 olan nüfusun yine yüzde 30’unu çocuklar oluşturdu.

2023’te 85 milyon 372 bin 377 olan nüfusun da yüzde 29,8’ini çocuk nüfus oluşturdu. 15-24 yaş aralığındaki genç nüfus oranları 2021’de yüzde 15,4, 2022’de yüzde 15,5, 2023’te yüzde 15,5 olarak hesaplandı. Yaşlı nüfus oranı dünyada da artış gösterdi. 2021’de dünya nüfusunun yüzde 9,6, 2022’de yüzde 9,8, 2023’te yüzde 10’unu yaşlı nüfus oluşturdu.

DOĞURGANLIK HIZI DÜŞÜYOR

Türkiye’nin doğurganlık hızı da ayrıca 2023’te AB ortalamasının altına düştü.

Doğurganlık hızı 2023 yılında AB’de 1,54 çocuk olurken, Türkiye’de 1,51’de kaldı. Türkiye’nin doğurganlık hızı 27 AB ülkesinden 16’sının gerisinde yer aldı.

Türkiye’nin doğurganlık hızı 2022’de 1,62 çocuk olurken, AB ortalaması 1,53 olarak belirlenmişti. Doğurganlık hızı 2021’de de 1,70 ile AB ortalamasının üzerinde yer alıyordu. Türkiye’nin 2001 yılındaki doğurganlık hızı ise 2,38 seviyelerinde bulunuyordu.

Türkiye’nin doğurganlık hızı geçen yıl itibarıyla dünya ortalamasının da altında yer alıyor. BM verilerine göre 2023’te dünya ortalaması 2,31 çocuk olurken, Türkiye 1,51 ile sıralamada ilk 100 ülke içerisinde bulunmuyor.

1950’LERDEN BU YANA İLK

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayşe Abbasoğlu Özgören, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Türkiye’de toplam doğurganlık hızının 1950’lerden bu yana genel olarak düşüş eğiliminde olduğuna işaret etti.

Doğurganlık hızının düşmesi sonucu nüfusun yaşlanması olgusuyla karşı karşıya kaldığını belirten Özgören, çalışma çağındaki nüfusun azalmaya başlaması ve yaşlı nüfus oranının artması sonucu nüfusun doğrudan azalmaya başlayabileceği uyarısında bulundu.

Özgören, doğurganlık hızındaki düşüşün uzun sürecin sonucu olduğunu ve bu eğilimi durduracak veya yavaşlatacak politikaların 2008’den bu yana gündemde olduğunu anımsattı.

BM tarafından demografik fırsat penceresinin “40 yaş üzeri nüfusun toplam nüfusun yarısını oluşturduğu noktadan önce, 15 yaş altı nüfusun toplam nüfusun yüzde 30’undan az olduğu ve 65 yaş ve üstü nüfusun toplam nüfusun yüzde 15’inden az olduğu dönem” olarak tanımlandığını belirten Özgören, “Türkiye için demografik fırsat penceresi halen açık ancak bu fırsat 2040’lara kadar sürecek, bunu yaklaşmakta olan bir alarm gibi düşünebiliriz” dedi.

AK Parti’de ‘Türkiye’de Demografik Değişim; Toplam Doğurganlık Hızında Azalma, Sonuçlar ve Politika Önerileri’ konulu çalıştay düzenlendi. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya, ” 2023 yılında doğurganlık hızı 1,51 oldu. Bu durum doğurganlığın, nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,1’in altında kaldığını gösteriyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana en düşük doğurganlık oranıyla karşı karşıyayız” dedi.

AK Parti Genel Merkez Sosyal Politikalar Başkanlığı, parti genel merkezinde ‘Türkiye’de Demografik Değişim; Toplam Doğurganlık Hızında Azalma, Sonuçlar ve Politika Önerileri’ konulu çalıştayı düzenledi. Çalıştayın açılışında konuşan AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya, Türkiye’deki demografik değişimi ve bu kapsamda doğurganlık hızının azalması konusuna dikkat çeken ve gerekli siyasi değişiklikleri yapan bir siyasi kadro olduklarını belirterek, “Nitekim iktidara geldiğimiz günden bu yana aile yapısını güçlendirmek ve kadının çalışma hayatını aile düzeniyle birlikte devam ettirilmesini sağlamak için çok sayıda düzenlemeye imza attık, uygulamayı hayata geçirdik. Ancak son yıllarda ortaya çıkan bu durum bu yöndeki çabalarımızı çok daha yoğunlaştırmamız gerektiğini ortaya koyuyor. Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan geçtiğimiz günlerde yapmış olduğu bir konuşmada 2023 doğum istatistiklerinin endişe verici boyutlara ulaştığının altını çizerek, toplum doğurganlık hızının nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,1 seviyesinin altında kaldığını belirtmiştir. Cumhurbaşkanımızın da belirttiği üzere bu durum, gerçekten vahim bir tablo olarak Türkiye açısından varoluşsal bir felaket, toplumumuz açısından çok ciddi bir tehdittir. TÜİK’in son verilerine göre; Türkiye’de toplam doğurganlık hızı 2023 yılında 1,51 çocuk olarak gerçekleşti. Bu durum doğurganlığın, nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,1’in altında kaldığını gösteriyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana en düşük doğurganlık oranıyla karşı karşıyayız” dedi.

‘TEKİL BİÇİMDE KONUŞMANIN MÜMKÜN OLMAYACAĞINI DÜŞÜNÜYORUM’

Demografik değişim perspektifinde, doğurganlık hızının azalmasının tek başına nüfus artışının durması hatta gerilemesi olarak değerlendirilemeyeceğini söyleyen Kaya, “Zira bu gerilemenin temelinde yatan nedenler, bunların kapsamı ve tehdit ettikleri temel insani ve milli değerlerdeki zaaflar çok daha büyük savrulmalara yol açabilecek nitelikte. Diğer bir deyişle doğurganlık hızının düşmesi konusunu günümüzde aile kurumuna yönelik yaşanan tehditlerden, küresel ölçekte estirilen LGBT akımından, bireysel özgürlükler adına haksızca saldırılan insani ve milli değerlerimizden, kültür emperyalizmin etkilerinden, hatta beşinci kol faaliyetlerinden, sosyal medyada estirilen yozlaşmadan ayrı ve tekil biçimde konuşmanın mümkün olmayacağını düşünüyorum. Diğer bir düşüncem de bu sorunun bilinen neden ve bu nedenlerin yol açtığı sorunları aşma arayışımızda belki de bir paradigma değişikliğine gidilmesine ihtiyaç olduğu yönünde. Nitekim bu çalıştayımızda sizlerin de katkısıyla öncelikle bu meseleye dair bilinen nedenleri yeniden gözden geçirip ve bu sorunun çözümüne yönelik oluşturacak yeni adımları, doğru soruları bulmanın önemini hep birlikte konuşacağız. Eğer doğru soruları tespit edersek; gerçekçi ve sonuç alıcı çözüm ve politika önerilerini ortaya koymamızda çok daha kolay olacaktır diye düşünüyorum” diye konuştu.

YAZICI: TÜRKİYE, YAŞLI ÜLKELER KATALOĞUNA GİRMEK ÜZERE

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı da “Her şeyi yapan insan; üreten insan, tüketen insan, yok eden insan. Artık Türkiye, nüfusu yaşlı olan ülkeler kataloğunda yer almak üzereyken bu konuya tedbirler almak ve hep birlikte bu alandaki Türkiye’ye girişleri iyi yerlere dönüştürmek; başlıca temel hedefimiz. Cumhurbaşkanımızın katıldığı düğünlerde, ‘en az 3 çocuk’ demesini bazıları yadırgıyordu ama bunun ne kadar stratejik öneme haiz olduğunu, ne kadar öngörüye dayandığını bugün bir kez daha görmüş olduk” dedi.

AK Parti’de, ‘Nüfus Dinamikleri; Riskler, Uluslararası Uygulamalar ve Politika Önerileri’ konulu çalıştay düzenlendi. Çalıştayda sunum yapan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Demografi İstatistikleri Daire Başkanı Metin Aytaç, “İstihdamda olan kadın için doğurganlık hızı 1,38, istihdamda olmayan kadın için toplam doğurganlık hızı 1,72. İstihdam bir miktar doğurganlık hızını etkileyebiliyor ama istihdamda olmayan kadınlar için de doğurganlık hızımız 2’nin altında” dedi.

AK Parti Genel Merkez Kadın Kolları Başkanlığı, parti genel merkezinde, ‘Nüfus Dinamikleri; Riskler, Uluslararası Uygulamalar, Politika Önerileri’ konulu çalıştay düzenledi. Çalıştayın açılışında konuşan AK Parti Genel Merkez Kadın Kolları Başkanı ve Düzce Milletvekili Ayşe Keşir, nüfus yenilenme hızının 2019 yılından itibaren kritik seviyelere gerilediğini belirterek, “Ne yazık ki, Türkiye ilk defa Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri ortalamasının altına düştü. Bu konuyu son derece önemsiyoruz çünkü genç nüfus açısından yani beşeri sermaye açısından bizim için önemli. Burada tabii 2 kritik eşik var; birincisi 2,1 eşiği ve Türkiye çok hızlı bu eşiğe geldi. Niye? Bu eşikten sonra nüfus yenilemiyor. Bir başka kritik eşlik 1,9. Uzmanlar 1,9 eşiğinin kritik olduğunu ve bunu tekrar geriye çevirmenin veya yükseltmenin zor olduğunu söylüyor. Türkiye ilk defa 1,7’den 1,6’ya düşerken 1.51’i gördü” ifadelerini kullandı.

‘SEFERBERLİK YAPMAMIZ GEREKTİĞİNİ DÜŞÜNÜYORUM’

Çalıştaya, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, sendika temsilcileri ve akademisyenlerin katıldığını söyleyen Keşir, “Nüfus konusunun sadece ekonomik boyutu yok, sosyolojik ve ekonomik boyutu var, işçi, memur, çalışan ve işveren boyutu var. Kamu yöneticileri açısından farklı boyutları var. Onun için hepsini burada, disipliner bir şekilde değerlendirmek istiyoruz. Biz bu toplantıyı ilk gün haziranda gerçekleştirmiştik. Biz bütüncül bir yaklaşımla, sizlerin tecrübelerini, deneyimlerini, bilgilerini, araştırmalarını ve en sonunda da politika önerileri çıkarabileceğimiz bir rapor hazırlamayı amaçlıyoruz. Bu raporu da hem partimizin gerekli kurullarına hem de hükümetimizin yetkili kurumlarına aktaralım, istiyoruz. Şunu özellikle ifade etmek istiyorum ki, elimizde her ne işimiz varsa bunu bir parça bekletip aslına bu konuda bir seferberlik yapmamız gerektiğini düşünüyorum. Hem nüfusun gençleşmesi açısından hem de bizim ‘Büyük Türkiye’ idealimiz açısından. Büyük Türkiye idealini gerçekleştirmek için genç nüfus her zaman en önemli faktörümüz olacak. Bu eşiği hep birlikte aşacağımızı, sizlerin deneyimleriyle aşacağımızı inanıyorum” diye konuştu.

‘NÜFUS YENİLENME HIZI DÜŞMEYE DEVAM EDECEK’

Çalıştaya konuşmacı olarak katılan TÜİK Demografi İstatistikleri Daire Başkanı Metin Aytaç ise ‘Doğurganlık Oranlarındaki Eğilimler ve Düşüşün Temel Nedenleri’ başlıklı bir sunum yaptı. Aytaç, nüfus yenilenme hızının gerilemesiyle Türkiye’nin yaşlı nüfusunun ilk kez yüzde 10’un üzerine çıktığını ve yaşlı ülkeler kategorisine girdiğini belirterek, “Toplam doğurganlık hızımız yıllar içerisinde çok hızlı bir şekilde düşmeye başladı. 2023 yılında 1,71 seviyesine kadar gelmiş durumdayız. Hızlı düşüş eğilimi var. Öncü göstergelerimize baktığımızda önümüzdeki yıl 1,51 seviyesinin daha da aşağıya düşeceğini tahmin ediyoruz. Şu andaki göstergeler onu gösteriyor” dedi.

‘EĞİTİM DURUMU BİRAZ BELİRLEYİCİ’

Çalışan ve çalışmayan kadınlar için de doğurganlık hızını değerlendiren Aytaç, “İstihdamda olan kadın için doğurganlık hızı 1,38, istihdamda olmayan kadın için toplam doğurganlık hızı 1,72. İstihdam bir miktar doğurganlık hızını etkileyebiliyor ama istihdamda olmayan kadınlar için de doğurganlık hızımız 2’nin altında. İstihdam oranları ülkedeki doğurganlık hızının 2’nin altına düşmesini bir miktar etkilemiş ama istihdam dışında başka alanlara da bakmamız gerekir, diye düşünüyorum. Toplam doğurganlık hızını, annelerin eğitim durumuna göre çalıştık. Okuma yazma bilmeyen, okuma yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen veya ilkokul mezunu yani eğitim seviyesi düşük olan kadınlarımızın toplam doğurganlık hızları, hatta ilkokul ve orta öğretim seviyesine dahil olmak üzere 2,39 ve üstü. Lise veya dengi okul mezunları ve yükseköğretim mezunlarının toplam doğurganlık hızları da 2’nin altında 1,47 ve 1,30 seviyelerinde bulunuyor. Toplam doğurganlık hızında eğitim durumu biraz belirleyici bir unsur gibi görünüyor” ifadelerini kullandı.

Çalıştay daha sonra basına kapalı devam etti.